گفت‌وگوی صمیمی با دکتر بنفشه منصوری عضو هیات علمی گفتار درمانی دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان؛ کارکنان خدوم دانشگاه گنجینه‌ای گرانبها هستند و نگاهی به تلاش ها و زحمات این عزیزان، مسیر راه را برای جوانان این مرز و بوم روشن می­ کند و تبیین خدمات آنان برای شهروندان شیرینی توام با آگاهی به ارمغان خواهد آورد.

گفت‌وگویی صمیمی را با  دکتر بنفشه منصوری عضو هیات علمی گفتار درمانی دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان ترتیب داده‌ایم و شما را  به مطالعه آن دعوت می­ کنیم.

خانم دکتر منصوری عزیز لطفا خودتان را معرفی بفرمایید:

عرض سلام و خدا قوت دارم و از اینکه بنده را برای این مصاحبه دعوت کرده اید، سپاسگزارم. من دکتر بنفشه منصوری هستم، دکتری تخصصی رشته گفتار درمانی، با حیطه تخصصی اختلالات صدا. من دوره کارشناسی را در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، دوره کارشناسی ارشد را در دانشگاه تهران و دوره PhD را در دانشگاه ایران گذراندم. قبل از اینکه افتخار همکاری با دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان را داشته باشم، به مدت دو سال در دانشگاه علوم پزشکی تبریز مشغول به خدمت بودم و سپس بنا به نیاز گروه گفتار درمانی دانشگاه علوم پزشکی سمنان، به دو نیروی هیات علمی، من و همسرم که هم رشته هستیم، افتخار فعالیت با این دانشگاه را پیدا کردیم. من فضای کار و فعالیت در دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان را دوست دارم بویژه گروه گفتار درمانی و دانشکده توانبخشی که محیطی رو به رشد دارد و ناراحتی دوری از خانواده را برایم قابل تحمل می کند.

آیا از اینکه وارد فعالیت در رشته گفتار درمانی شدید، رضایت دارید؟

در دوره کارشناسی از همان ابتدای کار فهمیدم که گفتار درمانی رشته ای است که به آن علاقه دارم. گفتار درمانی یکی از مهمترین رشته های گروه پزشکی است و گفتار و زبان، وجه تمایز بین انسان و سایر جانداران هست و انسان با استفاده از گفتارش شاخص شده است، و در آیات مختلفی از قرآن کریم به این مقوله پرداخته شده است. اگر در فردی توانایی گفتار و زبان دچار مشکل شود، حتی می تواند به آینده فرد نیز صدمه بزند. یکی از نیازهای مهم بشر نیاز به ارتباط هست. هرگونه مشکل در گفتار زبان و صدا می تواند، این ارتباط را مختل کند، این موضوع نشان دهنده اهمیت گفتار درمانی است.

لطفا با توضیحات کوتاهی رشته گفتار درمانی را معرفی بفرمایید:

رشته گفتار درمانی شامل 4 حیطه  اصلی زبان، گفتار، صدا و بلع هست. دانشجویان در دوره کارشناسی با ارزیابی و درمان هر چهار حیطه آشنا می شوند و از دوره کارشناسی ارشد به بعد، مطالعات و تحقیقات خود را تخصصی تر می کنند. در حیطه زبان بیشتر با کودکان سر و کار داریم هرچند که در بزرگسالان نیز به این اختلال برخورد می کنیم. زبان توانایی بالقوه برای گفتار است، قبل از اینکه فرد بخواهد صحبت کند و برون داد کلامی داشته باشد و گفتار او را بشنویم، نیازمند مهارتهایی هست که با استفاده از آن مهارتها، کلمات را انتخاب کرده و جملات درستی را در ذهنش بسازد و واجهای درستی را بکار ببرد، جملات را در جای مناسب استفاده کند. پس یک مجموعه فرآیندهایی در ذهن شکل می گیرد تا بتواند جملات را برای حالت کلامی آماده کند، که به آن مهارتهای زبانی می گویند.

بعد از اینکه فرد از نظر زبانی یک کلمه یا جمله را برای بیان آماده کرد، باید وارد مرحله گفتار یا برون داد کلامی آن کلمه یا جمله بشود. در این مرحله نیز یکسری مکانیزمهایی در مغز اتفاق می افتد و سیستم عصبی شروع به کار می کند و تبادلاتی بین ساختارهای مختلف مغز صورت می گیرد تا در نهایت جمله ای تولید شود. این جمله باید طبق اصول خاصی تولید شود، روان باشد و اگر جمله ناروان باشد، به آن لکنت می گوییم. واجها در آن درست بکار رفته باشند در غیر این صورت به آن اختلال تلفظ می گویند. در این مرحله گفتار تحت تاثیر قرار می گیرد.

گاهی صدا دچار اختلال، نفس آلودگی،گرفتگی و غیره است و صدای فرد باید مورد بررسی و درمان قرار گیرد تا پیام بطور رسا به شنونده برسد.

در حیطه اختلالات بلع نیز آسیب شناسان گفتار درمان مداخله می کنند و مشکلات بلع در نوزادان و یا بزرگسالان را شناسایی و برطرف می کنند.

با توجه به حیطه تخصصی سرکارعالی، چه افرادی نیاز به گفتار درمانی پیدا می کنند و به چه زنگ خطرهایی باید توجه کرد؟

همانطور که قبلا اشاره کردم، گفتار درمانی به ارزیابی و درمان اختلالات زبان، گفتار، صدا و بلع می پردازد. مثلا کودکان برای شروع به حرف زدن نیاز به یکسری مهارتهای زبانی داریم، مثلا اینکه یک خزانه واژگان داشته باشیم، واژگان را بازیابی و انتخاب کنیم، بعد از واژگان را با صرف و نحو درست کنار هم بگذاریم و از نظر واج شناسی، واجهای مناسبی داشته باشد، از نظر کاربرد زبان آن جمله را در جای مناسب قرار بدهیم و نهایتا جمله یا عبارت انتخاب شده از نظر زبانی مناسب باشد. کودکی که از نظر ویژگیهای واج شناسی، صرف و نحو، معنا شناسی، یا کاربرد زبان، دچار اشکال است، باید تحت مداخله زود هنگام قرار بگیرد، چون اگر این مشکلات در کودک برطرف نشود، در آینده بر روی مهارتهای تحصیلی او را تحت تاثیر قرار دهد.

از چه سنی باید به این نکات در کودکان توجه کرد؟

از همان شروع گفتار در کودکان و حدود یکسالگی، اگر کودکی دچار تاخیر در آغاز گفتار می شود، یا در مهارتهای مختلف زبانی دچار مشکل شده است، باید به دقت بررسی شود چون مهارتهای گفتاری می تواند آینده کودک را تحت تاثیر قرار بدهد.

بعد از اینکه جمله ساخته شد کودک باید بتواند آن را بیان کند، ممکن است در بیان جمله یا عبارت، دچار مشکل شود مثل کودکی که لکنت زبان دارد و جمله ای که انتخاب کرده را نمی تواند بشکل روان بیان کند. یا کودکانی که اختلالات تولید دارند و صداها را اشتباه تلفظ می کنند مثلا کودکی که کلمه «سیب» را «دیب» و غیره، که خانواده ها آن را با لکنت اشتباه می کنند، در حالی که کودک واجها را اشتباه می کند یا می اندازد در حالی که در لکنت اختلال تلفظ ندارد و یک کلمه یا یا بخشی از کلمه را تکرار می کند یا روی کلمه قفل کرده و یا آن را می کشد. مجموعه مشکلات گفتاری دیگر که بواسطه بیماریها و اختلالات زمینه ای مختلف مثل کم شنوایی، عقب ماندگی ذهنی، کودکان سندروم داون، آپراکسی و ... بوجود می آیند. یکی دیگر از حیطه های گفتار درمانی که تخصص بنده نیز می باشد، اختلالات صدا است. یعنی فرد از نظر زبانی و گفتاری مشکلی ندارد، اما موقع صحبت کردن، صدایش دچار مشکل است، مثلا گرفتگی صدا دارد، یا یکسری از ویژگیهای صدا در فرد دچار مشکل است مثل خشدار بودن، زیر و بمی، بلندی مناسب ندارد، نفس آلودگی دارد، صدا مناسب سن یا جنسیت فرد نیست، در اکثر اوقات با چند جلسه درمان، صدا وضعیت عادی خود را پیدا می کند. مثال دیگری که می توان عنوان کرد، در افرادی است که تغییر تن صدا پیدا کرده اند و بخاطر تشخیص نادرست، داروهای ضد آلرژی مصرف می کنند یا این تغییرات به عوامل دیگری نسبت داده می شود که این افراد نیز باید از مداخلات گفتار درمانی استفاده کنند.

حیطه دیگر که گفتار درمانی می تواند نقش موثری در آن داشته باشد، بلع است. با توجه به اینکه یک آسیب شناس گفتار و زبان، با آناتومی کامل سر و گردن و بلع آشنا است و می تواند اختلالات بلع را شناسایی و رفع کند. این اختلالات بلع می تواند در بزرگسالان باشد مثلا بخاطر سکته، یا سایر بیماریها و یا در نوزادان اتفاق بیفتد، مثلا نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می آیند و درNICU بستری می شوند، اکثرا در مهارتهای مکیدن و بلع دچار مشکل هستند و با خدماتی که به سرعت توسط همکارانم ارائه می شود، این مساله برطرف می گردد و نوزاد روال طبیعی شیر خوردن را بدست می آورد.

صحبتهای سرکارعالی بسیار امید بخش بود، گفتار درمانی چه خدماتی را بطور ویژه برای افراد بزرگسال ارائه می دهد؟

اختلالات زبان، گفتار، صدا و بلع، می تواند در بزرگسالان هم اتفاق بیفتد، مثلا برای معلمان، بازیگرها، کاربران حرفه ای صدا، مداح ها، خواننده ها که از صدایشان زیاد استفاده می کنند ممکن است دچار اختلالات صدا شوند. افرادی که دچار سکته می شوند و مهارتهای زبانی خود را از دست می دهند که اصطلاحا به آن آفازی می گویند و باید تحت درمان قرار گیرند. لکنتی که در کودکی درمان نشده باشد، می تواند بوسیله گفتار درمانی، درمان شود. اختلال بلع مثل افرادی که دچار سکته یا پارکینسون می شوند. مثلا مراجعینی داشتیم که صدایشان زیر و بمی مناسب نداشت و با اقدامات گفتار درمانی و دست ورزی و منوال تراپی بر روی حنجره، مشکل برطرف شد.

با توجه به اینکه کودکانی و دانش آموزانی که هرکدام در هرکدام از این مهارتها دچار مشکل باشند، می تواند اعتماد بنفس آنها را خدشه دار کند، چه توصیه ای برای والدینشان دارید؟

گاهی ما تغذیه، پوشاک و سایر مسائل را چنان مورد توجه قرار می دهیم، که به گفتار و زبان کودک توجه نداریم درحالی که آینده کودک را تحت تاثیر قرار می دهد. مطالعات علمی و معتبری انجام شده که نشان می دهد کودکانی که دچار اختلالات گفتار و زبان هست، مهارتهای تحصیلی او نیز افت می کند و کودک اعتماد بنفس خود را از دست می دهد و در جمعهای دوستانه، ادامه تحصیل و یافتن شغل، مشکلات زیادی را تجربه می کند. حالا چه کودکی که دچار تاخیر در شروع گفتار است، چه لکنت، چه تولید و ... تمامی این اختلالات در دوران کودکی و مدرسه فرد را از ارتباط موثر باز می دارد و کودک نمی تواند استعداد و تواناییهای خود را بروز دهد. اگر خانواده ها زودتر مراجعه کنند ممکن است دوره درمان کودک بسیار کوتاه باشد و اگر این زمان طلایی را از دست بدهیم، ممکن است روند درمان طولانی باشد و یا کودک فرصتهای ادغام با همسالان و فعالیتهای اجتماعی را از دست بدهد.

از والدین عزیز خواهش می کنم، همانطور که به مسائل تغذیه، آموزش و ... در کودکان توجه می کنند، هرگونه انحراف یا تاخیر در روند طبیعی گفتار و زبان را جدی تلقی کنند و برای مداخله آسیب شناس گفتار و زبان مراجعه کنند.

خدا را شکر دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان چندین کلینیک گفتار درمانی مجهز در سطح شهر دارد و خدمات بسیار خوبی در این مراکز ارائه می شود. مانند کلینیک طباطبائی در میدان مشاهیر، کلینیک فامیلی واقع در خیابان فلسطین، بخش NICU بیمارستان امیر المومنین (ع)، بیمارستان کوثر، همچنین در چند مدرسه استثنایی همکاران ما برای رفع مشکلات دانش آموزان حضور دارند.

اگر خاطراتی از اولین تجربه با بیمارتان به یاد دارید، بفرمایید:

اولین تجربیات من با بیماران به دوره کارورزی در کلینیکهای دانشگاه با راهنمایی اساتید گرانقدرمان باز می گردد. وقتی استادم اولین بیمارم را به من سپرد اول خیلی دلهره داشتم و قرار بود که با خانواده کودکی که نیاز به درمان داشت، صحبت کنم. بعد از مدت کوتاهی به دلهره غلبه کردم و با اعتماد به نفس، فعالیتم را پیگیری کردم و توانستم بیمارم را درمان کنم.