نگاهی به منابع و مصارف آب آشامیدنی بطری شده

روابط عمومي دانشگاه علوم پزشكي سمنان

مقدمه: آب علاوه بر آنکه در ترکیب اندام‌ها و سوخت و ساز بدن، توزیع و دفع مواد مشارکت دارد، به‌عنوان آب آشامیدنی، خود یک ماده غذایی است و نقش موثری در انتقال مواد مغذی به بدن ایفا می‌کند. به‌طور طبیعی هر فرد با نوشیدن آب در شبانه‌روز، قسمت مهمی ‌از احتیاجات بدن به مواد گوناگون را تامین می‌کند. درسالهاي اخير تجارت آب بطری شده در سطح گسترده چه در كشورهای صنعتی و چه در كشورهای در حال توسعه از نظر كمي و كيفي افزايش يافته است و هزینه زیادی را به مصرف كننده تحمیل می كند، اما دلایل متعددی از جمله مزه، راحتی و حتی مد برای مصرف آب آشامیدنی بطری شده وجود دارد. (اگر چه برای بسیاری از مصرف كنندگان، سلامتی و فواید این آبها بسیار مهم ترمي باشد) وهمچنين درمواردي كه شبكه آبرساني به دلايل مختلف ازجمله حوادث طبيعي مانند زلزله و خشكسالي آسيب مي بيند و يا دسترسي به آب آشاميدني سالم غير ممكن مي گردد استفاده از آبهاي بسته بندي شده مي تواند كمك موثري در برآوردن نياز آسيب ديدگان و مصرف كنندگان به آب باشد. لذا در ابتدا بهتر است براي خوانندگان مشخص شود كه به چه آبي " آب بطري شده "گفته مي شود:

آب آشامیدنی (Drinking water) : آبی است که عوامل فیزیکی، شیمیائی، بیولوژیكي و راد یونوکلوئیدی آن در حدی باشد که آشاميدن آن عارضه سوئی در کوتاه مدت یا دراز مدت در انسان ایجاد نکند.

آب بطري شده ) بسته بندي شده(:آب آشامیدنی است که در ظروف بسته بندي می شود و بطور طبیعی داراي املاح بوده و یا به آن اضافه میشود، میتواند بطور طبیعی محتوي گاز کربنیک باشد یا به آن اضافه گردد. افزودن هر گونه مواد دیگر مانند شیرین کننده ,طعم دهنده به آن مجاز نیست. آب آشامیدنی بسته‌بندی شده یک ماده غذایی محسوب می‌شود.

  منابع آبهاي بطري شده:

منابع تأمين كننده آب هاي بطري شده بشرح زيرمي باشد:

• آب زيرزميني Ground water : به آب هائي مانند چشمه، قنات ،چاه هاي فوران كننده و آب چاه هائي كه منشاء آب خيز آن زير زميني است، گفته مي شود. آب هاي زيرزميني ممكن است به دوگروه آبهاي حفاظت شده و نشده طبقه بندي شوند. آبهاي زيرزميني حفاظت شده مستقيما" تحت تاثير محيط و آب هاي سطحي قرار نمي گيرند و از نظر ميكروبيولوژيكي نيزداراي كيفيت مناسب هستند، درحاليكه آب هاي زيرزميني حفاظت نشده ممكن است تحت تاثيرمحيط قرارگرفته وازنظر ميكروبيولوژيكي نيز مناسب نباشند.
• آب سطحي  Surface water  : آب هائي مانند آب نهرها، رودخانه ها، درياچه ها، آبگيرها وسدها هستند كه وارد طبيعت مي شوند .

  انواع آبهاي بطري شده:

۱) آب معدنی طبیعی:این نوع آب باید از یك منبع زیرزمینی و محفوظ از هرگونه آلودگی بوده و توسط مقامات مسئول ثبت شده باشد. استانداردهای مختلف میكروبشناسی را دارا باشد و به طور مداوم تست شود، هیچگونه عمل دیگری به جز تصفیه با دی اكسید كربن یا تصفیه عادی روی آن انجام نشود و در همان منبع ، آب مربوطه داخل بطری ریخته شود. به علاوه این آب باید دارای تركیبات خاص شیمیایی باشد. آبهای معدنی طبیعی در مقایسه با انواع دیگر آبهای بطری دارای بهترین كیفیت هستند.

۲) آب چشمه:از یك منبع زیرزمینی مشخص می آید. این آب نیز باید در همان محل، داخل بطری ریخته شده و با استانداردهای شیمیایی و میكروبشناسی سازگار باشد تنها عملی كه میتواند روی این آب انجام شود تصفیه با دی اكسید كربن یا تصفیه عادی است، لزومی ندارد آب چشمه تركیبات شیمیایی خاص داشته باشد و یا قبل از اینكه وارد بازار شود توسط مقامات مسئول شناسایی و ثبت شود.

۳) آب آشامیدنی(شبکه توزیع آب ، آب آماده شده):به هر آبی كه داخل بطری ریخته شده باشد گفته میشود. ممكن است از هر منبع آبی باشد و چه بسا این منبع، زیرزمینی هم نباشد، حتی میتواند از آبهای معمول لوله كشی بوده و یا از منبع اصلی توسط تانكر به كارخانه پركننده بطری فرستاده شود. ممكن است روی این آب اعمالی از قبیل تغییر تركیبات شیمیایی یا كاهش تعداد میكروبها را انجام دهند؛ حتی برخی از كارخانه ها به منظور اینكه طعم این آب شبیه آب چشمه معدنی شود نمك معدنی به آن اضافه میكنند.

نحوه پركردن ودربندي ظروف:

آب معدنی طبیعی و آب چشمه مستقیما" از منبع آبی مربوطه توسط لوله های فولادی ضد زنگ به کارخانه پر کننده بطری هدایت می شوند. در آنجا از ماشین آلات مخصوصی جهت پر کردن بطری ها استفاده می شود. در مراحل بعدی درب بطری ها را بسته و روی آنها بر چسب می چسبانند و در انتها آنها را در جعبه ها یا کیسه های پلا ستیکی فشرده بسته بندی کرده و برای ارائه به بازار می فرستند.

کل مراحل در بطری ریختن آب باید مطابق با استانداردهای رده بالای بهداشتی انجام شود و شامل کلیه اقدامات لازم برای حفظ آب از هر گونه آلودگی باشد. تست کیفیت نیز در کلیه مراحل به طور مداوم انجام می شود.

آب های آشامیدنی از طریق لوله و یا بوسیله تانکر به کارخانه پر کننده بطری می رسد. در کارخانه ممکن است چند نوع آب را با هم مخلوط کرده و اعمال متفاوتی از قبیل تصفیه عادی، تصفیه ازنی، تابش اشعه UV ، تصفیه اسمزی و جدا سازی روی آن انجام داده و سپس به طریق مشابه آب های معدنی و چشمه آب را داخل بطری ها بریزند.

بطری ها می توانند از جنس شیشه یا نوعی پلاستیک خاص  که تاثیری بر رنگ و بوی آب ندارد، باشند. بطری و درپوش آن حتما باید استریل شود. بطری هاي پلاستيكي مورد مصرف بايد ازنوع مجاز Food Gradeبراي بسته بندي آب بوده وهيچگونه اثر سوئي روي فرآورده نهائي نداشته باشند.

 اطلاعات فرآورده براي آگاهي مصرف كننده

توصیه‌های لازم زيرباید کاملاً روشن و خوانا و پاك نشدنی به زبان فارسی و به‌گونه‌ای که موجب آگاهی مصرف کننده شود باید روی برچسب  بطري آب قید شوند. شامل : نام و نوع محصول - محتوي مواد معدنی- محل جغرافیائی (چنانچه آب بطري شده از شبکه هاي توزیع دولتی یا خصوصی تأمین گردد. عبارت “از شبکه توزیع دولتی یا خصوصی “ باید در محل اصلی برچسب ذکر گردد)- شماره پروانه ساخت وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی - نام و نشانی کامل تولید کننده - حجم محتوي برحسب سیستم متري - شماره سري ساخت - تاریخ تولید - تاریخ پایان مصرف – شرایط نگهداري(درصورت لزوم)

هشدار درباره بطری‌های پلاستیکی آب معدني

منابع:

• استاندارد ملي 6305آئین کار بهداشتی آبهاي آشامیدنی بسته بندي شده
• استاندارد ملي6694  ويژگيهاي آب آشاميدني بسته بندي شده
• سازمان بهداشت جهانی – آب بسته بندی شده – WHO/Bottled drinking water

تهيه كننده:حميده پرچ كارشناس بهداشت محيط معاونت بهداشتي

دانشگاه علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني سمنان