نقش امید در سلامت روان

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان، سلامت یکی از حقوق اساسی افراد جامعه است و از پیش شرط های مهم دستیابی جوامع به رفاه می باشد. سازمان جهانی بهداشت، سلامتی را تنها فقدان بیماری و نقص عضو تعریف نمیکند، بلکه تعریف آن رفاه کامل جسمانی، روانی و اجتماعی را نیز شامل می شود.

این سازمان که سلامت روانی را مؤلفه ای اساسی در این تعریف میداند، این اصل را در سطح جهانی پذیرفته است که هیچ سلامتی ای بدون مولفه سلامت روان وجود ندارد. سلامت روان مانند ابعاد دیگر سلامت از طیف گسترده ای از عوامل و تعیین کننده های اجتماعی تأثیر می پذیرد. در حقیقت افراد در اجتماع و در بین دیگران به رشد و بالندگی میرسند، زندگی آنها معنا پیدا میکند و هدفمند می شود.

بهداشت روان دانش و هنری است که به افراد کمک می کند تا با ایجاد نگرش مثبت، عوامل تهدید کننده سلامت روانی را شناسایی کرده تا از امید به آینده بیشتری برخوردار باشد و فرد با نشاط، نیرومند و توانا شده، که در انجام مسئولیت های اجتماعی خود بهتر عمل کند.

پژوهش ­ها نشان می­دهد که منشا هر پویایی و پیشرفتی در زندگی انسان، امید است و امید به آینده یکی از نیازهای اساسی انسان است چرا که انسان ناامید نمی­تواند در راه تحقق اهداف فردی و اجتماعی گام بردارد. در مفهوم دیگری امید اجتماعی انتظار مثبت افراد از آینده و در نتیجه باور به وجود ظرفیت­ های مطلوب پیشرفت در جامعه است که باور به نبود آن، ناامیدی را به دنبال خواهد داشت که نا امیدی در جامعه نیز مشارکت  و احساس مسئولیت پذیری اجتماعی را کاهش می دهد و زمینه  آسیب­های اجتماعی  را فراهم می کند. افراد امیدوار روابط اجتماعی قوی­تری با دوستان و خانواده دارند و هیجانات مثبت و خوش­بینی بیشتر عمر طولانی­تری برای فرد به ارمغان می­آورد.

بنابراین زمانی که مردم جامعه ای از امید و سلامت روان برخوردار باشند، وفاق، همبستگی، تعلق اجتماعی، تعاملات اجتماعی مطلوب، مشارکت، رضایت از زندگی و همچنین سلامت روانی و اجتماعی افراد افزایش می یابد. بدین ترتیب آسیب­های اجتماعی و مهاجرت کاهش و انگیزه برای کار و تلاش در جامعه افزایش می یابد.

در واقع امید عاملی برانگیزاننده است و افراد را قادر می سازد مسیری را انتخاب کنند که به نتیجه ای مثبت می انجامد. امید نمادی از سلامت روحی و توانایی باور داشتن به احساس بهتر در آینده است.

مولفه های موثر بر امید:

• نگاه مثبت به آینده           
• تلاش و پشتکار
• حمایت اجتماعی ادراک شده
• ادراک واقع بینانه از تجربیات فردی و اجتماعی گذشته
• موفقیت در جامعه ی کنونی
• معناداری و هدفمندی در زندگی
• باور به قانونمندی هستی
• اصلاح باور و نگاه مثبت به خداوند
• تمایل به پویایی و ضروری دیدن آن
• مثبت دیدن خوش بینی و امیدواری
• تاب آوری
• احساس مفید بودن
• کسب جایگاه اجتماعی
• مقابله با مشکلات و حل آنها
• موفقیت علمی
• رسیدن به اهداف
• آینده شغلی

ناامیدی یک هیجان است. یک احساس، احساسی که به شدت فرد را تحت تاثیر قرار می دهد، بهزیستی و ثبات روانی اجتماعی فرد را به خطر می انداخته، رشد و تعالی فردی و اجتماعی او را متوقف می کند، خلق غالب او را پایین آورده و او را با خود انگاره های منفی و ادراک خود ناکارآمدی قرار می دهد.

مسیر حرکت فرد را تاریک، مبهم و او را  با  استیصال و درماندگی مواجه می سازد. بنا بر این رفتار فرد تحت الشعاع امید فاقد خود انگیختگی، انگیزه و رشد و پیشرفت می شود و نسبت به آینده هم دیدگاه منفی پیدا می کند. چنین احساسی فرد را ناتوان، در مانده، منزوی و با خلق پایین و عدم لذت از زندگی  به اختلال افسردگی  مبتلا می سازد.

بنابراین امید به آینده از یک سو زمینه ساز سلامت روان افراد است و از سویی دیگر، افرادی که از سلامت روان برخوردارند نسبت به آینده خوشبین تر می باشند. دهم اکتبر از طرف فدراسیون جهانی بهداشت روان(WFMH) به عنوان "روز جهــــــانی بهـــــــداشت روان " نامگذاری شده است.این فدراسیون برای این روز در هر سال، یک شعار خاص را انتخاب می کند. در ایران  (18لغایت24 مهر) به نام هفته بهداشت روان نام گذاری شده است و عمده ترین هدف در این هفته ارتقاء و افزایش آگاهی و تغییرو اصلاح نگرش مردم  و حساس سازی مسئولین به مسائل بهداشت روان می باشد.

به نظر میرسد سازمان بهداشت جهانی در سال 2023  پیامی با  انتخاب عنوان "سلامت روان مسئولیت فردی و اجتماعی همه ماست" توجه به این نکته را مد نظر قرار داده که در نگاه کلان سلامت روان بیش از آنچه مساله ای تک بعدی و فردی باشد دارای ابعاد گسترده اجتماعی است که با تجربه آموخته شده در دوران پاندمی کرونا پیچیدگی های اجتماعی سلامت روان در شرایط بحران بر همگان آشکار و مشهود گردید و عزم و اراده ملی در پرداخت به مشکلات این حوزه مورد توجه مسئولین است.

در راستای طراحی و استقرار طرح تحول نظام سلامت در حوزه بهداشت، کارشناس سلامت روان به عنوان یکی از بازوهای اصلی مداخله در جهت ارائه خدمات روانشناختی در سطح اول ارائه خدمات سلامت در کنار پزشک عمومی و سایر اعضای تیم سلامت در مراکز جامع سلامت شهری قرار گرفت تا بر اساس دستورالعملهای ابلاغی به ارایه خدمات پیشگیری و خدمات روانشناختی در گروههای حساس مانند مادران باردار،بیماران مبتلا به اختلات روانشناختی و ارایه آموزش های حوزه فرزند پروری و مهارتهای زندگی به خانواده ها و کودکان و نوجوانان بپردازد.

عموم مردم با مراجعه به مراکز خدمات جامع سلامت  سطح استان میتوانند از خدمات آموزشی و روانشناختی ارایه شده توسط روانشناسان  شاغل در تیم سلامت بهره مند گردند.

          " گروه سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان"