بهداشت محيط ضامن سلامتي جامعه
چهارم مهر ماه مصادف با 26 سپتامبر ، روز جهاني بهداشت محيط را گرامي مي داريم.
روابط عمومي دانشگاه علوم پزشكي سمنان
بهداشت محيط: عبارت است از كنترل عواملي از محيط زندگي كه به نحوي در رفاه و سلامت جسمي، رواني و اجتماعي انسان تأثير دارند و يا خواهند داشت.
بطور كلي عوامل محيطي تأثيرگذار در زندگي انسان شامل: آب آشاميدني، هوا، خاك، مواد غذايي، جمعآوري و دفع مناسب زباله و فاضلاب و ... ميباشد.
آب آشاميدني:
آب مايه حيات است. زندگي تمام جانداران به آب وابسته است، تمام فعاليتهاي انسان هم به آب نياز دارد.
بيشترين مصرف آب در سه بخش كشاورزي، صنعت و مصارف خانگي است.
مقدار آب توليد شده در طبيعت تقريباً ثابت است ولي به دليل افزايش بيرويه جمعيت و مصرف نادرست از منابع آب، در آيندهاي نزديك با بحران آب مواجه خواهيم شد. در بسياري از كشورها، يكي از علل جنگ و جدال دسترسي به آبها و رودخانههاست.
آب به دو صورت آبهاي سطحي و زيرزميني وجود دارد. آن بخش از آب برف و باران كه روي زمين جاري ميشود و به صورت نهرها، رودخانهها، تالابها و درياها ديده ميشود آب سطحي ناميده ميشود و بخشي ديگر هم در زمين نفوذ ميكند و آبهاي زيرزميني را به وجود ميآورد و ما به وسيله چشمه، قنات و حفر چاه به آنها دسترسي پيدا ميكنيم.
ويژگيهاي آب سا لم:
1- صاف و زلال باشد.
2- عاري از عوامل زنده بيماريزا باشد.
3- عاري از مواد شيميايي زيانآور باشد.
4- بدون رنگ، طعم و بو باشد.
مصارف خانگي آب:
با مراجعه به كارشناسان بهداشت محيط كه در مراكز بهداشتي درماني مستقر شدهاند ميتوان از قابل شرب بودن آب مصرفي خانوار بخصوص در روستاهايي كه به شبكه عمومي و منابع بهسازي شده دسترسي ندارند، اطمينان حاصل كرد و در صورت عدم دسترسي به آب آشاميدني بهداشتي ميتوان از كلر مادر 1% استفاده نمود. روش تهيه و مصرف كلر 1% را از طريق مراكز بهداشتي درماني يا خانههاي بهداشت ميتوان جويا شد.
زباله (مواد زائد جامد):
زباله: عبارت است از مواد به ظاهر غيرقابل استفادهاي كه ضمن فعاليتهاي انسان بوجود ميآيد وشامل زبالههاي خانگي، صنعتي و كشاورزي ميشود. زباله خانگي شامل پسمانده مواد خوراكي، كاغذ، مقوا، شيشه، فلزات، پلاستيك و ... است. هر انسان روزانه به طور متوسط يك كيلوگرم زباله توليد ميكند و يكي از مشكلات مهم جوامع، چگونگي دفع اين زبالهها است و مناسبترين راهكار دفع زباله بازيافت ميباشد.
بازيافت چيست؟
بازيافت به معني استفاده از مواد مصرف شده براي توليد و ساخت مجدد همان كالا يا كالاي قابل استفاده ديگر است، مثل ساخت كاغذ تازه از كاغذهاي باطله و غيرقابل استفاده.
بازيافت زبالهها سه فايد مهم براي محيط زيست دارد:
1- با انجام بازيافت، در مصرف منابع طبيعي صرفهجويي ميگردد، زيرا به جاي استفاده از مواد خام براي توليد محصولات نو، از مواد بازيافتي استفاده ميشود.
2- بازيافت زباله موجب صرفهجويي در مصرف انرژي ميشود. انرژي لازم براي بازيافت زباله خيلي كمتر از انرژي مورد نياز براي توليد محصولات جديد از مواد خام است. براي مثال ساختن آلومينيوم از آلومينيوم بازيافت شده 90 درصد انري كمتر از ساختن آن از سنگ معدن نياز دارد.
3- با بازيافت، فضاي كمتري براي دفن زبالهها لازم است.
چه مواردي را و چگونه ميتوان بازيافت كرد؟
در گام اول براي بازيافت زبالهها بايد مواد قابل تجزيه مثل پسماندهاي مواد غذايي را از ساير زبالهها جدا كرده و سعي شود فقط اين مواد را در كيسه زباله ريخته و به رفتگران تحويل داد. اين مواد را به نوعي كود به نام كمپوست تبديل ميكنند كه براي اصلاح خاك و جبران مواد غذايي از دست رفته خاك بسيار مفيد است. در گام دوم بايد مواد قابل بازيافت را از زبالهها جدا كرد. شيشه، كاغذ، پلاستيك و انواع فلزات از بهترين مواد براي بازيافت هستند.
مواد غذايي:
براي تهيه غذاي سالم لازم است از آغاز تا پايان كار دقت و نظارت بهداشتي كافي وجود داشته باشد از جمله:
الف- بهداشت فردي و كنترل سلامت افراد موثر در فرآيند توليد و عرضه مواد غذايي:
معاينات ادواري، بررسي بهداشت فردي (سالم بودن فرد، نداشتن بيماري واگيردار، نظافت شخصي، لباس كار و ...) آزمايش مدفوع از نظر وجود تخم انگل، لارو كيست انگلها و كشت مدفوع به منظور كشف ناقلين به ظاهر سالم.
ب- بهداشت محيط در محل تهيه، توليد، توزيع و نگهداري مواد غذايي:
رعايت بهداشتي محيط در محل تهيه، توليد، توزيع و نگهداري مواد غذايي مساله بسيار مهمي در تامين سلامت غذا است و اصول آن عبارت است از:
1- تهيه آب سالم و كافي.
2- دفع صحيح زباله و مواد دفعي.
3- مبارزه با حشرات و جوندگان.
4- پيشگيري از ورود گرد و غبار و مواد خارجي.
ج- رعايت بهداشت از ابتداي تهيه تا لحظه مصرف:
منظور از اين عنوان، كنترل مواد غذايي در هنگام تهيه، وسايل حمل نقل، نگهداري، دستگاه هاي سرمازا در موارد ضرورت، بهداشت ابزار و وسايل كار هنگام نگهداري و طبخ مواد غذايي، عرضه و فروش، آماده كردن براي مصرف و حتي هنگام مصرف است. اكتفا كردن به محصول نهايي بدون توجه به مراحل تهيه و توليد مواد غذايي كافي نيست.
ضوابط بهداشتي در ارتباط با مراكز تهيه و توزيع مواد غذايي
- متصديان و كارگران بايد داراي كارت معاينه پزشكي و گواهينامه بهداشت عمومي بوده و آن را در معرض ديد مشتريان نصب نمايند. متصديان و كارگران ملزم به پوشيدن روپوش، كلاه سفيد و استفاده از دستكش در حين كار ميباشند.
- ساختمان (كف، ديوار و سقف) مراكز تهيه و توزيع مواد غذايي و اماكن عمومي بايد بهسازي بوده و از مصالح مناسب استفاده شود.
- وجود شير آب و كاسه دستشويي همراه با صابون مايع الزامي ميباشد.
- استفاده از ظروف مسي و چوبي در تهيه و نگهداري مواد غذايي ممنوع ميباشد و بهتر است از ظروف استيل استفاده شود.
- لازم است در پايان فرآيند تهيه مواد غذايي ابزار و وسايل كار بدقت شستشو و ضدعفوني شوند و در محل مناسب (قفسه مجهز به آبچكان) و بدون استفاده از پارچه و حوله و امثال آنها خشك و در قفسه مخصوص ظروف نگهداري شوند.
- جعبههاي مقوايي و پاكتهاي كاغذي و كيسههاي پلاستيكي كه براي بسته بندي مواد غذايي استفاده ميشوند بايد از جنس سالم و بهداشتي و كاملاً تميز بوده و از نوع بازيافتي نباشند.
- براي حمل و نقل مواد غذايي فاسدشدني (گوشت، دام، طيور، شير، محصولات لبني و ....) بايد منحصراً از وسايل نقليه مخصوص و مجهز به سردخانه سالم مناسب استفاده شود.
- استعمال دخانيات توسط متصديان و كارگران در حين كار ممنوع است.
توصيههاي بهداشتي
- دستهاي آلوده يكي از مهمترين راههاي انتقال آلودگي به داخل بدن ميباشد پس هميشه دستهاي خود را قبل از خوردن غذا و بعد از رفتن به توالت با آب و صابون بشوييد.
- قبل از مصرف آب از سالم بودن آن اطيمنان حاصل كنيد.
- حتيالامكان از توليد زباله اضافي خودداري نماييد.
- از ريختن زباله و فاضلاب در معابر عمومي و رودخانهها اجتناب ورزيد.
- مواد غذاييتان ار از فروشگاههاي معتبر خريداري نموده و از خريد مواد غذايي از فروشندگان دورهگرد خودداري نماييد.
- براي پيشگيري از بيماري آنفلوانزاي پرندگان از گوشت طيور بستهبندي شده بهداشتي استفاده كنيد.
- در هنگام خريد، عمدتاً مواد غذايي بستهبندي شده تهيه نموده و به پروانه ساخت، تاريخ توليد، تاريخ انقضاء مصرف و شرايط نگهداري آن توجه نماييد.
- از روغنهاي مايع گياهي استفاده نماييد و از مصرف روغنهاي جامد و روغن حيواني پرهيز كنيد.
- استفاده چندباره از روغنها موجب ايجاد تركيبات سرطانزا در آن شده و خطرناك ميباشد.
- از نمكهاي تصفيه شده و يددار استفاده نماييد.
- از تماس مواد غذايي پخته شده با مواد غذايي خام در يخچال جلوگيري كنيد.
- دماي مناسب يخچال 2 الي 8 درجه سانتيگراد و دماي ايده آل فريزر 15 الي 18 درجه زير صفر ميباشد.
گردآوري: مهندس حميده پرچ كارشناس بهداشت محيط