اهميت يد و لزوم مصرف نمك يددار تصفيه شده

روابط عمومي دانشگاه علوم پزشكي سمنان

يد يكي از عناصر نادر در طبيعت است  كه به ميزان كمي روزانه مورد نياز بدن مي باشد. غده تيروئيد در جلوي گردن قرار داشته و هورمون تيروكسين كه از اين غده ترشح مي گردد نقش مؤثري را در پديده هايي نظير رشد و تكامل جسمي و عصبي، سوخت و ساز، توليد انرژي، عملكرد طبيعي مغز و سلولهاي عصبي ايفا مي كند.

ميزان مورد نياز يد روزانه 150 ميكروگرم(به اندازه يك سرسوزن) بوده و هر فرد در طول زندگي به يك قاشق چاي خوري يد نياز دارد.

يد به طور طبيعي در آب و خاك وجود دارد و ما با مصرف گياهان يا گوشت و شير حيواناتي كه روي خاك هاي غني از يد رشد يافته اند نياز خود را يرطرف مي نمائيم. اما در صورتي كه خاك منطقه فاقد يد بوده يا يد كمي داشته باشد محصولات رشد يافته در اين خاك نمي تواند نياز مردم را به اين عنصر مهم مرتفع نمايد.

بهترين منابع غذايي يد، ماهي ها و آبزيان هستند اما به علت مصرف كم اين مواد در برنامه غذايي، نمي تواند نياز افراد را تامين نمايد. ماهي آب شور يد بيشتري در مقايسه با ماهي آب هاي شيرين دارد. يد موجود در لبنيات و تخم مرغ نيز به فصل و يد موجود در خاكي كه حيوان روي آن پرورش يافته بستگي دارد.دانه هاي غلات، حبوبات و ميوه جات نيز منابع فقير يد هستند.

اختلالات جسمي ناشي از كمبود يد

• گواتر
• عقب افتادگي جسمي و ذهني
• اختلالات عصبي و رواني
•  مرده زايي
• لوچي چشم
• كرو لالي
• سقط، تولد جنين مرده و ناهنجاريهاي مادرزادي
• كاهش ضريب هوشي كودكان

چرا نمك را يددارمي كنيم؟

نمك روزانه در اكثر جوامع به ميزان معيني مصرف گرديده و وضع اقتصادي خانواده تاثير زيادي در ميزان مصرف آن ندارد و خانواده با مصرف آن يد مورد نياز خود را دريافت مي نمايد.از طرفي اضافه نمودن يد به نمك تاثيري بر بو يا طعم آن نداشته و اثر سويي نيز براي مصرف كننده ندارد. همچنين هزينه هاي اضافه نمودن يد به نمك نيز ناچيز بوده و باعث افزايش قيمت چشمگيري در محصول نهايي نمي گردد.

نمك يددار تصفيه شده

در طي فرآيند تصفيه ناخالصي هاي محلول و نامحلول نمك و فلزات سنگين از آن حذف مي گردد. نمك تصفيه شده به علت خلوص بالا، يد را به ميزان بيشتر و مدت طولاني تري حفظ مي كند.اين نمك شوري بيشتري داشته و مصرف نمك را در افراد كاهش مي دهد. بايد در هنگام خريد به درج عنوان"نمك يددار تصفيه شده" روي بسته توجه نمود و از خريد هر گونه نمك با عنوان صنعتي اجتناب نمود.

نمك هاي غير تصفيه به علت وجود ناخالصي هاي نامحلول نظير شن و ماسه، گچ و مواد محلول نظير كلسيم، منيزيم و سولفات و فلزات سنگين از قبيل سرب، جيوه،آرسنيك، كادميم،....باعث ايجاد عوارض نامطلوب دراندامهاي كبدي، كليوي، گوارشي، ريوي،... و در مواردي مسموميت و حتي كاهش جذب آهن مي گردد.

نحوه نگهداري نمك يددار تصفيه شده

نمك يددار تصفيه شده بايد دور از نور، رطوبت و در ظروف درب بسته از جنس پلاستيك، چوب، سفال و شيشه هاي تيره رنگ نگهداري گردد. نگهداري اين نمك به مدت بيش از يكسال باعث از بين رفتن بخشي از يد آن مي گردد.

توصيه هاي كاربردي در خصوص مصرف نمك يددار تصفيه شده

• ميزان مورد نياز نمك روزنه 5-3 گرم مي باشد.
• جهت حفظ حداكثري يد در نمك بهتر است نمك در انتهاي زمان طبخ غذا به آن اضافه شود.
• جهت اجتناب از مصرف بيش از حد نمك، نمكدان را سر سفره نياوريد.
• از مصرف غذاهاي آماده، كنسروجات، شورجات و آجيل هاي شور، پفك، چيپس، سوسيس و كالباس كه ميزان نمك آنها بالاست خودداري نمائيد.
• جهت بهبود طعم غذا به جاي نمك از سبزجات معطر و چاشني هاي مناسي استفاده نمائيد.

هشدارها

• استفاده ازنمك هاي صنعتي، صادراتي يا دريايي غير مجاز براي مصارف خوراكي ممنوع مي باشد.
• نمك هاي صنعتي، صادراتي و سنگ نمك فاقد يد بوده و براي مصارف خوراكي حتي خيساندن برنج قابل استفاده نيستند.
• سنگ نمك علاوه بر اينكه فاقد يد است داراي ناخالصي ها و آلودگي هاي زيان آور نيز مي باشد.

                    مصطفي حسيني كارشناس مسئول بهبود تغذيه معاونت بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي سمنان