پايش سلامت بزرگسالان

روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی سمنان؛

 

پايش سلامت بزرگسالان

    معرفی خدمات جامع      

سلامت بانوان ایران(سبا)وسلامت مردان ایران (سما)

برای زنان و مردان 59-30 سال

سلامتی وتندرستی یکی از مهمترين سرمایه های هرانسان در طول عمر مي باشد. رسالت اصلي علم پزشکی با پیشگیری از بیماریها آغاز،با تشخیص به موقع ادامه وبا درمان سرانجام مي يابد.

 پیشگیری از بيماري ويا تشخيص زود هنگام آن به خصوص در زماني كه بيماري هنوز ايجاد علامت نكرده و فرد احساس ناخوشي ندارد مهمتر و آسانتر از درمان بيماري در مراحل پيشرفته وتؤام با ظهور عوارض است.

امروزه پایش سلامت ( چک آپ) نقشي برجسته در شناسایی زود هنگام اختلالات بدن وجلوگيري از بروز عوارض وخيم بيماريها دارد.

مطابق با آنچه كه در بسته خدمتي سلامت بزرگسالان تدوين گرديده است ، در ارزیابی دوره ای سلامت زنان و مردان 59-30 سال ، سلامت آنان به صورت همه جانبه مورد بررسی قرار می گیرد تا مشخص شود كه خطر ابتلا به بيماري هاي مزمن غير واگير درآنان تعیین شده  و قبل از ابتلا نسبت به پيشگيري از بیماری اقدام نمايند. آيا شما نيز مي خواهيد كه از سلامت خود با خبر شويد؟ پس مطالب زير را دنبال نماييد.

به چه بيماري هايي بيماري هاي مزمن غير واگيرمي گويند؟

افزایش میانه سنی جمعیت ، رشد سریع شهرنشینی ، کوچک شدن جوامع ، توسعه فناوری و به دنبال  آن کاهش فعالیت های جسمانی وافزایش تنش های روحی - روانی موجب گسترش عوامل خطر بیماری های قلب وعروق و در نتیجه شیوع زیاد این بیماریها شده است. به طوریکه بیماری های قلبی عروقی(ديابت، سكته قلبي، سكته مغزي، فشارخون بالا) شایعترین علت مرگ دربسیاری از جوامع دنیا و از جمله ایران می باشد.

مهمترین عوامل خطر ایجاد کننده بیماری های قلب و عروق تغذیه نامناسب ، کم تحرکی ، مصرف دخانیات ، چاقی ، فشارخون بالا ، دیابت واختلالات چربی خون هستند، كه اصطلاحا به آنها بيماري هاي مزمن غير واگير گفته مي شود، همچنين يك سري رفتارهاي پرخطر مانند مصرف دخانيات كه گرچه بيماري محسوب نمي شوند ولي از عوامل خطر ابتلا به بيماري هاي مزمن غير واگير هستند که همگی ریشه در الگوی نامناسب زندگی دارند به طوری که با اصلاح شیوه های زندگی وتغییر رفتارهای پرخطر می توان از شیوع این بیماری به میزان 80%  کاست.

لذا بر اين اساس، موارد پايش سلامت در برنامه هاي سبا(سلامت بانوان ايراني) و سما(سلامت مردان ايراني) بصورت زير طراحي گرديده است و توسط تيم سلامت مستقر در مراكز بهداشتي درماني شهري و روستايي كه متشكل از يك پزشك، يك ماما و يك كارشناس بهداشتي مي باشد،  قابل اجرا مي باشد، بررسي شيوه زندگي توسط كاردان، يا كارشناس بهداشتي، بررسي سلامت باروري در زنان توسط كارشناس مامايي و بررسي سلامت جسمي و روحي و سلامت باروري مردان توسط پزشك تيم سلامت انجام مي گردد و همچنين مسئوليت اصلي تيم علاوه بر ارائه خدمات، به عهده پزشك مي باشد.

تن سنجي و تعيين نمايه توده بدني:

اولين قدم براي پايش سلامت زنان و مردان انجام تن سنجي است. آنتروپومتری یا سنجش اندازه های بدن، دانش شکل شناسی بدن (مرفولوژی) است. کارآمدترین و معمولی ترین اندازه گیری های مورد استفاده عبارتند از: وزن، قد، و تعيين شاخص نمايه توده بدن

با محاسبه شاخص نمايه توده بدني كه بر اساس قد و وزن فرد محاسبه مي شود، مي توان فهميد كه فرد لاغر، طبيعي و يا چاق است

مقدار BMI	طبقه بندی
کمتر از 5/18	لاغری
9/24 –  5/18	طبیعی
9/29 – 0/25	اضافه وزن
30 و بیشتر	چاقی
40 و بیشتر	چاقی شدید

 

 

با اندازه گيري دور كمر افراد مي توان چاقي شكمي را مشخص نمود. در مردان اندازه دورکمر102 سانتی متر و بیشتر  و در زنان اندازه دور کمر  88 سانتی متر و بیشتر چاقی شکمی محسوب می شود.

اگر شما هم مي خواهيد بطور علمي بدانيد كه نمايه توده بدني تان چقدر است و چه بايد بكنيد، مي توانيد به نزديكترين مركز بهداشتي درماني مراجعه كنيد.

ارزيابي شيوه زندگي(تغذيه، فعاليت بدني، مصرف دخانيات)

بسیاری از مشکلات بهداشتی ناشی از شیوه زندگی قابل پیشگیری اند و یا حداقل می توان وقوعشان را به تعویق انداخت. امروزه ما شاهد شیوع بیماری های مزمن هستیم که اغلب آنها ریشه در سبک زندگی افراد و الگوهای رفتاری آنها دارد،الگوهایی که در زمان کودکی و جوانی در افراد درونی شده و جزئی از زندگیشان قرار گرفته است. اغلب متخصصان اتفاق نظر دارند كه يك زندگي سالم يعني رژيم غذايي صحيح، فعال بودن و نكشيدن سيگار مي تواند خطر بيماري هاي قلبي را به ميزان 80 درصد، خطر ابتلابه سرطان را 60 درصد و ريسك ديابت را تا 90 درصد كاهش دهد.

الف) تغذيه و بررسي وضعيت تغذيه

در بسته خدمات سباوسما هر 3 سال يك بار  وضعيت تغذيه زنان و مردان 59-30 سال مراجعه كننده به مركز بهداشتي درماني پايش مي شود.

الف- آنچه كه از نظر براي سلامتي و پيشگيري از ابتلا به بيماري هاي مزمن غير واگير اهميت دارد، عبارت است از:

• بررسي مصرف شير و لبنيات
• بررسي مصرف ميوه و سبزيجات
• بررسي مصرف ماهي
• بررسي مصرف گوشت هاي سفيد و قرمز
• بررسي عادات نادرست غذايي شامل، مصرف غذاهاي كنسروي و نمك سود مانند سوسيس و كالباس، بررسي مصرف نوشابه هاي گازدار، بررسي مصرف روغن جامد، بررسي مصرف نمك در سر سفره و ساير عادات غذايي ناصحيح

با بررسي وضعيت تغذيه شما بصورت انفرادي و تعيين مشكلات تغذيه اي و ارائه راهكارهاي اصلاح وضعيت تغذيه بصورت چهره به چهره و پيگيري مشكلات تا رفع مشكل و آموزش شما مي توان اصول يك تغذيه صحيح را در جامعه نيز به اجرا در آورد.

ب) پايش وضعيت تحرك يا فعاليت بدني:

كم تحركي يكي از عوامل خطر مهم ابتلا به بيماري هاي مزمن غير واگير است. لذا سنجش وضعيت تحرك شما در يك برنامه چكاپ مي تواند كمك بزرگي به پيشگيري از ابتلا به بيماري هاي يادشده كند. در اين مرحله با سوالاتي در محورهاي در زير، وضعيت تحرك شما توسط تيم مجرب سلامت، ارزيابي شده و مي توان با توصيه هاي كوتاه و موثر به رفع مشكلات موجود پرداخت. موارد مورد بررسي عبارتند از:

• بررسي نوع فعاليت بدني
• بررسي مدت زمان انجام فعاليت بدني
• بررسي شدت انجام فعاليت بدني
• بررسي دفعات انجام فعاليت بدني

ج) پايش وضعيت مصرف دخانيات، الكل و مواد مخدر:

 همانطور كه مي دانيد مصرف سیگار موجب مشکلات قلبی، سکته، بیماری های مزمن ریوی، آمفیزم و سرطان های ریه، خون، دهان، گلو، لوزالمعده، گردن، کلیه، نای و مثانه می شود. نیکوتین، قطران (تار) و منوکسید کربن خطرناکترین مواد شناخته شده در سیگارند. به طور متوسط 90 درصد سرطان های ریه به دلیل مصرف سیگار است. چنانچه شما نيز مصرف كننده انواع دخانيات باشيد، با ارزيابي مصرف دخانيات در اين برنامه از طريق يك مشاوره صحيح و آسان مي توانيد  آماده ترك شده و به اصلاح اين معضل بهداشتي اجتماعي كمك نماييد.

ارزيابي سلامت باروري

سلامت باروري به معني سلامت كامل جسمي، رواني و رفاه اجتماعي، كه همه جوانب مربوط به سيستم توليد مثل، روند و عملكرد  آن را در بر مي‌گيرد.كليه زنان و مردان اين گروه سني مي بايست از نظر سلامت باروري هر 3 سال يك بار پايش شوندكه شامل:

• بررسي وضعيت باروري در زنان و مردان متاهل
• بررسي وضعيت بارداري يا تمايل به بارداري در زنان متاهل
• بررسي وجود علائم بيماري هاي واژينال در زنان متاهل
• بررسي بيماري هاي تناسلي در مردان متاهل
• بررسي علائم يائسگي در زنان 45 سال و بالاتر
• بررسي مشكلات زناشويي در زنان و مردان متاهل
• بررسي رفتار هاي پر خطر جنسي در مردان و زنان متاهل
• بررسي و معاينه دستگاه تناسلي در زنان متاهل
• بررسي و معاينه پستان ها در زنان مجرد و متاهل
• انجام آزمايش پاپ اسمير براي زنان متاهل هر 3 سال يك بار
• انجام ماموگرافي براي كليه زنان مجرد و متاهل 40 سال و بالاتر هر 3 سال يك بار

با انجام مراقبت هاي سلامت باروري علاوه بر دست يافتن به سلامت دستگاه ادراري تناسلي و آموزش معايناتي كه توسط خود شما مي تواند انجام گردد، نظير معاينه پستان، مي توان علاوه بر دستيابي به سلامت اعضاي سيستم باروري، در راستاي فرزند آوري هدفمند و برنامه ريزي شده به زوجين كمك شاياني نمود.

ارزيابي سلامت جسمي و روان

سلامت عبارت است از تامین رفاه کامل جسمی و روانی و اجتماعی ، نه فقط عضو به این ترتیب کسی را که صرفا بیماری جسمی نداشته باشد ، نمی توان فرد سالمی دانست ، بلکه شخص سالم کسی است که از سلامت روح نیز برخوردار و از جهت اجتماعی نیز در آسایش باشد، .همه زنان و مردان 59-30 سال بايد از نظر سلامت عمومي(جسمي و روحي) هر 3 سال يك بار پايش شوند كه شامل:

الف- بررسي سوابق بيماري هاي جسمي و رواني در فرد و افراد فاميل درجه 1 و 2

ب- بررسي علائم بيماري هاي زير در كليه افراد گروه سني شامل:

• بيماري هاي قلبي عروقي
• بيماري هاي تنفسي
• بيماري هاي پوستي(با توجه ويژه به علائم سرطان پوست)
• بيماري هاي ماسكولواسكلتال
• بيماري هاي دستگاه كليه
• بيماري هاي اعصاب و روان(افسردگي، اضطراب، اختلال خواب)
• بيماري هاي عفوني
• ساير بيماري هاي جسمي
• ساير بيماري هاي روحي رواني

ج- انجام معاينات كلينيكي در كليه مردان و زنان شامل:

• اندازه گيري فشار خون و علائم حياتي
• بررسي وضعيت ظاهري جسمي
• بررسي وضعيت ظاهري روحي رواني
• سمع قلب
• سمع ريه
• معاينه مفاصل و استخوانها
• معاينه تيروئيد از نظر اندازه و وجود غده معاينه غدد لنفاوي
• معاينه كامل شكم
• ساير معاينات به تشخيص پزشك

د- انجام تست هاي پاراكلينيكي زير در كليه افراد گروه سني

• اندازه گيري هموگلوبين و هماتوكريت در كليه زنان گروه سني
• انجام آزمايش قند خون ناشتا براي تشخيص ديابت
• انجام آزمايش چربي هاي خون شامل:تري گليسريد، كلسترول تام، LDL,HDL
• انجام ساير ازمايشات و تست هاي پاراكلينيك به تشخيص پزشك و بر اساس نياز مراجعه كننده

هنگامي كه شما به يك تيم سلامت مستقر در مراكز بهداشتي درماني مراجعه نماييد، با كمترين هزينه و با بهترين متد چكاپ بدون نياز به استفاده از آزمايشات گرانقيمت مي توانيد به سلامتي جسمي و رواني تان پي ببريد.

در پايان يك چكاپ يا پايش كامل انجام شده توسط تيم چكاپ كه متشكل از پزشك، كارشناس مامايي و كارشناس بهداشتي مي باشد، گزارش چكاپ با ذكر تشخيص ها يا طبقه بندي بيماري ها آماده شده و راهنمايي هاي لازم به شما در خصوص وضعيت سلامتي تان انجام شده و تاريخ مراجعه بعدي يادآوري گرديده و آموزش و مشاوره هاي لازم انجام خواهد شد. و يا چنانچه بر اساس تشخيص نياز به خدمات سطح تخصصي داشته باشيد با برگه مخصوص شرح حال ارجاع خواهيد شد.

توجه فرماييد كه با مراجعه به مركز بهداشتي درماني براي دستيابي به وضعيت سلامتي و پيگيري مشكلات سلامتي يافته شده طبق برنامه زير به شما ارائه خدمت خواهد شد.

مراجعه بار اول: ارزيابي وضعيت سلامتي در خصوص شيوه زندگي، سلامت باروري، سلامت جسمي و رواني

مراجعات بعدي:  بر اساس وجود يك يا چند مشكل سلامتي است كه ممكن است در ارزيابي اوليه براي شما تشخيص داده شده باشد.

چنانچه هيچ مورد مشكل داري در ارزيابي اوليه سلامت شما وجود نداشته باشد، مراجعه بعدي شما براي چكاپ 3 سال ديگر و يا در صورتي است كه براي شما مشكل سلامتي جديدي پيش آيد.

 

فهرست ارزيابي دوره اي سلامت

براي مردان و زنان 59-30 سال

1- فشار خون: چنانچه فشار خونتان طبيعي است فشار خون خود را هر 3 سال يكبار چك كنيد.

 
2- تست ديابت: قند خون خود را هر 3 سال يك بار اندازه بگيريد و در صورتي كه به فشار خون بالا و كلسترول بالا مبتلا مي باشيد، سالانه آزمايش قند خون بدهيد.

 

3- كلسترول:كلسترول خون خود را از سن 30 سالگي به بعد حداقل هر 3 سال يك بار چك كنيد.LDLو  HDL و تري گليسيريد خون نيز اهميت زيادي دارند.

4- تست سرطان روده بزرگ: از سن 50 سالگي به بعد براي بررسي وضعيت خود از نظر سرطان روده بزرگ با پزشك خود مشورت كنيد.

 

5- هر 6 ماه يكبار وزن خود را چك كنيد.

6- نسبت به ضايعات و تغيير رنگ پوست بدن خود حساس باشيد. همچنين توده هاي غير طبيعي و زخمهايي كه نسبت به بهبودي مقاوم ميباشند را ناديده نگيريد چون ممكن است علايم سرطان باشند.

7- نسبت به سلامتي روان خود نيز بسيار حساس باشيد. افسردگي يكي از شايع ترين اختلالات رواني ميباشد، براي درمان آن حتما به يك روانپزشك مراجعه كنيد.

ويژه زنان:

1- پاپ اسمير: زناني كه از لحاظ جنسي فعال بوده ميبايست 3 سال متوالي اين تست را انجام داده و در صورت طبيعي بودن آن هر 3 سال يك بار آن را تكرار نمايند.

2- ماموگرافي: زنان با سن بالاي 40 سال حداقل يك بار ماموگرافي انجام دهند.

3- تست پوكي استخوان:  .

برای بررسی لزوم انجام این تست به پزشک خود مراجعه کنید.

تهيه كننده: آزاده عليزاده

كارشناس سلامت ميانسالان معاونت بهداشتي

 دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني سمنان