آگاهی، پیشگیری و اقدام صحیح؛ سه گام برای کاهش عوارض مارگزیدگی

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان؛ ۲۸ شهریورماه (۱۹ سپتامبر) به عنوان «روز جهانی آگاهی از مارگزیدگی» (International Snakebite Awareness Day) توسط سازمان جهانی بهداشت با شعار «مارگزیدگی یک تهدید جهانی سلامت می باشد و نباید فراموش شود.»؛  نام‌گذاری شده است؛ این روز فرصتی برای افزایش آگاهی درباره خطرات مارگزیدگی و تأکید بر اهمیت پیشگیری، کمک‌های اولیه صحیح و دسترسی سریع به خدمات درمانی است.

مارگزیدگی به‌ویژه در مناطق روستایی، کشاورزی و مناطق گرمسیر اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی، آشنایی مردم با اقدامات اولیه و همچنین پرهیز از روش‌های سنتی و غیرعلمی می‌تواند نقش مهمی در کاهش آسیب‌ها داشته باشد. نکته مهم این است که در مارگزیدگی، درمان اصلی در مرکز درمانی انجام می‌شود و اقدامات اولیه در محل حادثه باید با هدف حفظ آرامش بیمار، کاهش حرکت و تسریع انتقال او به مرکز درمانی انجام شود.

در دقایق نخست مارگزیدگی چه کنیم؟

مارگزیدگی یکی از فوریت‌های پزشکی است که می‌تواند در مدت کوتاهی عوارض جدی و حتی تهدیدکننده حیات ایجاد کند. آگاهی از اقدامات صحیح در دقایق نخست و انتقال سریع فرد به مرکز درمانی، مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش عوارض و حفظ جان بیمار کمک کنند.

اگر مارگزیدگی اتفاق افتاد، چه کنیم؟

۱ | آرامش خود و مصدوم را حفظ کنید:

مصدوم را آرام کنید و از ترس و فعالیت غیرضروری او جلوگیری کنید.

۲ | از محل حادثه دور شوید:

مصدوم را از محل گزش دور کنید تا خطر گزش مجدد وجود نداشته باشد. برای گرفتن یا کشتن مار به آن نزدیک نشوید.

۳ | حرکت را به حداقل برسانید:

بیمار را در وضعیت نشسته یا درازکش و آرام قرار دهید و از راه رفتن و حرکت غیرضروری او جلوگیری کنید.

۴ | اندام مارگزیده را بی‌حرکت کنید:

در صورت امکان، اندام مارگزیده را با آتل یا باند مناسب، بدون ایجاد فشار بیش از حد، بی‌حرکت نگه دارید. حرکت و انقباض عضلات می‌تواند به انتشار سریع‌تر سم کمک کند.

۵ | وسایل زینتی را خارج کنید:

انگشتر، ساعت، دستبند، کفش و سایر وسایل تنگ یا زینتی را از اندام درگیر خارج کنید؛ زیرا ممکن است با ایجاد تورم، باعث فشار بیشتر بر اندام شوند.

۶ | محل گزش را تمیز کنید:

محل گزش را با آب و صابون بشویید و از دستکاری، فشار دادن یا تحریک زخم خودداری کنید.

۷ | بیمار را سریع منتقل کنید:

انتقال سریع به بیمارستان یا مرکز درمانی را در اولویت قرار دهید. در صورت نیاز به جابه‌جایی، از برانکارد یا روش مناسب حمل بیمار استفاده کنید تا حرکت اندام به حداقل برسد.

سه «نباید» مهم در مارگزیدگی

محل گزش را برش ندهید:

ایجاد برش، خراش یا سوراخ در محل گزش می‌تواند موجب خونریزی، عفونت و آسیب بیشتر بافتی شود.

سم را مکش نکنید:

مکیدن یا ساکشن سم از محل گزش، روش مؤثری برای خارج کردن سم نیست و می‌تواند موجب آسیب و عفونت شود.

تورنیکه نبندید:

بستن محکم تورنیکه یا بانداژ بسیار سفت می‌تواند جریان خون اندام را مختل کرده و موجب آسیب ایسکمیک و عوارض جدی شود.

این کارها را هم انجام ندهید:

*محل گزش را نسوزانید.

*روی محل گزش مواد سنتی یا ناشناخته قرار ندهید.

*زخم را دستکاری یا فشار ندهید.

*برای گرفتن یا کشتن مار، جان خود را به خطر نیندازید.

اگر بدون به خطر انداختن خود امکان‌پذیر باشد، می‌توان مشخصات ظاهری مار را به خاطر سپرد یا از فاصله‌ای امن عکس گرفت؛ اما نباید برای شناسایی مار به آن نزدیک شد.

به خاطر بسپاریم «آرامش، بی‌حرکتی، انتقال سریع»

در مارگزیدگی، به‌جای درمان‌های خانگی و روش‌های سنتی، مصدوم را آرام نگه دارید، حرکت اندام را به حداقل برسانید و در سریع‌ترین زمان ممکن او را به مرکز درمانی منتقل کنید.

هر دقیقه مهم است.

دانستن چند اقدام ساده می‌تواند در یک لحظه بحرانی، تفاوت بزرگی ایجاد کند.

در مواجهه با مارگزیدگی، درمان را به متخصصان بسپاریم و از اقدام‌های غیرعلمی و بالقوه خطرناک پرهیز کنیم.

تهیه و گردآوری: 

مصطفی طالبی کارشناس پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های واگیر معاونت بهداشتی دانشگاه

زیر نظر:

دکتر محمد ناصر رهبر مدیر پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های معاونت بهداشتی دانشگاه