صفحه اصلي > مقالات > نمایش مقاله 
نمایش مقاله
 
تهیه و تدوین:سمیه خیرخواهان
داروهای رایج روانپزشکی

مقدمه

شناخت بهتر بیماریهای روانی در سال های اخیر باعث افزایش روز افزون مصرف داروهای تخصصی روانپزشکی شده است. داروهای روانپزشکی در چند رده اول داروهای پرمصرف و پرفروش کشور قرار دارند و این خود ناشی از شناخت خوب پزشکان در حیطه درمان های بیماری های روانی تنی است، که باعث گردیده که در میزان بالایی از نسخ پزشکان کشور یک یا چند قلم از داروهای موثر بر خلق، اضطراب، خواب و انواع روان پریشی ها  و روان نژندی ها قرار گیرد و چه بسیاری از بیماریهای گوارشی و دردهای استخوانی و تیر کشیدن قلبی و ریزش مو و سوزش سر و ... که با تجویز مناسب یک داروی روان گردان آن آلام به ظاهر ارگانیک رفع گردیده است.

از جمله نکاتی که بیماران در زمینه داروهای روانپزشکی باید رعایت کنند این است که داروها باید با تجویز متخصص مصرف شود. دوز دارو و مدت برنامه آن اهمیت دارد. تمام داروها اعتیاد آور نیستند و می توان با نظر روانپزشک دوز آنها را کاهش و یا قطع کرد. همانطور که هیچ گاه یک بیمار مبتلا به فشار خون عنوان نمی کند که به داروهای فشارخون معتاد شده است و علت این امر آن است که فرهنگ درمان در خصوص بیماری های جسمی جا افتاده  است اما در بیماری های روانپزشکی این گونه نیست و لازم است اطلاع رسانی کافی در این زمینه صورت پذیرد. همچنین بیماران روانپزشکی که مدت طولانی تحت درمان هستند تصور می کنند معتاد به دارو شده  اند در حالی که باید بدانند محتاج دارو هستند.

ازطرفی نمی توان منکر ایجاد وابستگی دارویی در برخی بیماران شد ،اعتیاد به دارو در دو صورت اتفاق می افتد، نخست مصرف خودسرانه داروست و دیگری تجویز داروهای آرامبخش از سوی افراد غیر متخصص .ممکن است به بیماری که مبتلا به یک عارضه جسمانی است به یک پزشک متخصص مراجعه و او برای بهبود حالش داروی آرام بخش نیز تجویز کند و بیمار به مدت طولانی از این دارو استفاده کند. در این صورت فرد دچار وابستگی دارویی خواهد شد. اما اگر یک روانپزشک برای درمان بیمارش دارویی تجویز کند، دلیل آن نیازی است که وجود دارد و نمی توان آن را اعتیاد تلقی کرد.

داروهای ضداضطراب،آرامبخش و خواب آور

·        بنزودیازپین ها

معروف ترین و پرمصرف ترین داروهای آرام بخش- خواب آور و ضداضطراب از محدوده سال های1950 به بعد آگونیست های گیرنده بنزودیازپینی مغز به نام بنزودیازپین می باشند. دیازپام، لورازپام، آلپرازولام، تریازولام و استازولام در بین طبقه بندی بنزودیازپین ها تقریبا سریع ترین جذب و سرعت بالا در رسیدن به حداکثر سطح خونی و شروع تاثیر را دارا می باشند. در میان بنزودیازپین ها، آلپرازولام دارای خاصیت ضد افسردگی تقریبا برابر با سه حلقه ای هاست. در اختلال هراس یا وحشتزدگی و در اختلال هراس با آگورافوبیا و یا بدون آگورافوبیا دو داروی آلپرازولام و کلونازپام در ردیف های اول یا دوم درمانی تلقی می شوند.

موارد مصرف بالینی بنزودیازپین ها: اختلال اضطراب منتشر- بیقراری ، هیجانات ناشی از مسائل و مشکلات زندگی و انواع اضطراب های ناشی از سایر بیماری ها (مانند : وسواس، فوبیا، هیپوکندریا، هیستری) ، انواع بیخوابی ها (بیخوابی های اول شب یا اشکال در تداوم خواب) ، افسردگی و اختلالات دوقطبی ، اختلال هراس و فوبیای اجتماعی.

عوارض جانبی بنزودیازپین ها: شایع ترین اثر نامطلوب این داروها خواب آلودگی است. سرگیجه و آتاکسی ونگرانی از سقوط در سالمندان و شکستگی های استخوانی وجود دارد. تخریب اعمال شناختی در عملکرد روزانه به صورت خفیف و نوعی فراموشی در مصرف این داروها دیده می شود.

·        زولپیدم

یک ایمیدازوپیریدین است که از گروه بنزودیازپین ها نمی باشد ولی از طریق مشابه با این گروه فعالیت می نماید و بر مجموعه گیرنده های گابا آمینوبوتیریک اسید و گیرنده های بنزودیازپین اثر می کند. و تنها مورد مصرف زولپیدم فقط به عنوان خواب آور است و دیگر اثرات بنزودیازپین ها مانند شل کنندگی عضلات را ندارد.

·        بوسپیرون

یکی از داروهایی که در درمان اضطراب به کار می رود، است. بوسپیرون برخلاف بنزودیازپین ها و باربیتورات ها اثر خواب آلودگی، شل کنندگیعضلات و یا خاصیت ضد تشنجی نداشته و در درمان اضطراب مصارف آن تایید گردیده که احتمال وابستگی دارویی نداشته و علائم ترک نیز در قطع آن دیده نشده است. بوسپیرون در درمان خصومت و خشم معمولا موثرتر از بنزودیازپین هاست. در افراد مسن و سالمندان، اثرات قابل ملاحظه از نظر درمان اضطراب و افسردگی داشته و این گروه سنی با مصرف  بوسپیرون عوارض کمتری نیز داشتند.

·        آنتی هیستامین ها

به داروهایی اطلاق می شود که گیرنده های هیستامینی تیپ1 ((H1را بلوکه می نمایند که از این گروه داروی هیدروکسی زین- دیفن هیدرامین- سیپروهپتادین معروف ترین آنها بوده و از محدوده 1940 به بعد به مدت زمان طولانی مورد مصرف بوده و نسبتا از داروهای مطمئن در زمینه روانپزشکی بالینی است.

اثرات آنتی هیستامین بر ارگانیسم های مختلف اثر آنتی هیستامین ها بر سیستم اعصاب مرکزی عبارتست از خاصیت تسکین و آرام بخشی و خواب آوری و کنترل تهوع در بیماری های مسافرتی و کاهش اختلالات حرکتی و اثرات اتونوم آن باعث کاهش فشارخون و اتساع برونش ها می شود.

موارد استفاده درمانی آنتی هیستامین ها: درمان پارکینسون ناشی از نورولیتیک هاو درمان دیسونی حاد ناشی از این گروه دارویی است. خواب آور های نسبتا بی خطرهستند  و خاصیت ضد اضطرابی در درمان کوتاه مدت را دارا می باشند. و بخصوص  به خاطر عوارض کم از جمله خواب آورها و ضد اضطراب های مورد مصرف کودکان زیر 6 سال می باشند.

عوارض مصرف آنتی هیستامین ها: خواب آلودگی، سرگیجه، ناهماهنگی حرکتی، تهوع، درد شکم، استفراغ، اسهال، خشکی دهان، تاری دید و افزایش وزن.از عوارض مصرف داروها در زمان حاملگی باعث ایجاد ناهنجاری و همچنین باعث ترشح در شیر مادر می شود.

·   آنتاگونیست های گیرنده بتا آدرنرژیک (بتابلوکرها)بعنوان ضد اضطراب محیطی

بتابلوکرها عبارتند از : پروپرانول- نادولول- آتنلول و متوپرولول که تا حدودی از نظر مسیرهامتابولیک و جذب در چربی ها و نیمه عمر باهم متفاوت هستند. پروپرانول معروف ترین این گروه در رشته روانپزشکی می باشد.

اثرات دارویی بتابلوکرها بر روی اعضای مختلف: درمان اختلالات فوبیای اجتماعی (جمعیت هراسی)،موثر در  درمان کلیه لرزش های وضعیتی ناشی از مصرف لیتیوم، کنترل کننده اضطراب محیطی و موقعیتی، اثرات مفید در تظاهرات محیطی سمپاتیکی  اضطراب (مانند: لرزش، تعریق و افزایش ضربان قلب)، موثر در ناآرامی ناشی از داروهای ضدجنون، موثر در انواع پرخاشگری و رفتار توام با خشونت در بیماری های اسکیزوفرنی، اختلال کنترل تکانه ها، الکلیسم ،آنسفالیت ها و سایر ضربات مغزی که همراه آن بیماری حملات پرخاشگری شدیدداشته توأم کردن بتابلوکرها به داروهای اصلی  آنها تاحدودی قادر به کاهش اینگونه رفتارها بوده است، در اختلال اضطراب فراگیر (GAD) با اثر بر روی سیستم اعصاب سمپاتیک محیطی بسیاری از علایم را کاهش می دهد.

عوارض جانبی و احتیاط های لازم بتابلوکرها: کاهش فشارخون، کاهش ضربان قلب، سرگیجه، نارسائی احتقانی قلب، آسم، کاهش شدید قندخون همراه با تزریق انسولین،تهوع و اسهال و درد شکم،عدم نعوظ، خستگی و سستی، بیخوابی، کابوس های شبانه، افسردگی.

داروهای ضد افسردگی

 

·        ضد افسردگی های چند حلقه ای

ضد افسردگی های چندحلقه ای در ساختمان مولکولی خود هسته ای شامل سه حلقه دارند که موسوم به ضد افسردگی های سه حلقه ای هستند. ضد افسردگی های سه حلقه ای شامل دو گروه آمین های ثالثیه (ایمی پرامین، آمی تریپ تیلین، تری میپرامین و داکسپین) و آمین های ثانویه (دزیپرامین، پروتریپ تیلین و نورتریپ تیلین) هستند. ضد افسردگی های چهار حلقه ای شامل آموکساپین، ماپروتیلین و میانسرین هستند. داروهای ضد افسردگی ممکن است باعث کاهش فعالیت خون رسانی قلبی شوند.

موارد عمده مصرف داروهای چند حلقه ای ضد افسردگی: درمان اختلال افسردگی اساسی، افسردگی دو قطبی نوع I، اختلال افسردگی ثانویه در طب عمومی (افسردگی به دنبال ضایعات عروقی مغز، افسردگی همراه پارکینسون، افسردگی ناشی از زوال عقل)، اختلال هراس و فوبیا، اختلال اضطراب فراگیر، اختلال وسواس جبری، اختلال تغذیه ای، اختلال درد، شب ادراری کودکان، زخم های گوارشی، نارکولپسی (خواب غیر قابل مقاومت روزانه)، اختلال کابوس شبانه، اختلال پس از استرس های شدید روانی، خوابگردی کودکان، اختلال پر تحرکی و کم توجهی کودکان، اختلال اضطراب جدایی کودکان، اختلال ترورهای شبانه.

عوارض داروهای چند حلقه ای ضد افسردگی: خشکی دهان، یبوست، تاری دید، احتباس ادراری و شاید به عوارض آنتی کولینرژیک مرکزی منجر شده که با علایم اختلال شعور و اختلال شناختی همراه است .اثرات رخوت زا به همرا بی حالی و سستی، عوارض مغزی و سیستم عصب مرکزی، عوارض قلبی، عوارض روانپزشکی ( احتمال ایجاد حملات شیدایی در دوقطبیI) و سایر عوارض متفرقه (افزایش وزن، ناتوانی جنسی، فقدان اورگاسم، اختلال در انزال، عوارض خونی)

MAOIs( داروهای ضدافسردگی مهارکننده منوآمین اکسیداز

این گروه اگرچه از نظر خواص ممکن است با چند حلقه ای های ضدافسردگی و مهارکننده های اختصاصی سروتونین رقابت نماید ولی بخاطر عوارض جانبی آن در رژیم های غذایی خاص این گروه از داروها را برای گروه خاصی از بیماران افسرده وسایر بیماران روانپزشکی در نظر گرفته و مصرف می نمایند. این داروها به دلیل عوارض زیاد، کم تجویز می شود.

 

موارد مصرف MAOIs:افسردگی های اساسی بخصوص افسردگی های اضطرابی و یا نوروتیک و یا افسردگی هایی با علایم وحشت زدگی و هراس بوده و موارد مصرف دیگر آن در آگورافوبیا، اختلال پانیک، اختلال PTSDوفوبی اجتماعی، دردهای روانزاد گزارش گردیده . و بیشتر تآکید گردیده که در افسردگی های آتیپیک که  با پرخوابی و پرخوری و اضطراب و بدون علایم نباتی هستند موثر می باشند.

 

عوارض MAOIs: مصرف این داروها با رژیم نسبتا غنی از مواد تیرامین دار بسیار خطرناک است. شایع ترین و نگران کننده ترین عارضه این داروها کاهش فشارخون وضعیتی، افزایش وزن، کاهش میل جنسی، بی خوابی است.

 

احتیاط ها: در بیماران کبدی، کلیوی، تشنجی، قلبی و عرو قی و پرکاری تیروتیدی و در بیماران با احتمال دو قطبی I، احتمال چرخش سریع  به طرف مانیا با احتیاط مصرف شود. همچنین مصرف آن  در حاملگی و شیردهی ممنوع است.

SSRIs( مهارکننده های اختصاصی باز جذب مجدد سروتونین )

این داروها شامل فلوکستین، پاروکستین، سرترالین، فلوواکسامین، سیتالوپرام هستند که به طور وسیعی به خاطر عوارض کم آن در جهان جای چندحلقه ای های ضدافسردگی و MAOIرا آهسته آهسته گرفتند

 

·        فلوکستین

FDAفلوكستين را براي OCDوMDD و بوليميا مورد تاييد قرار داد. ولي شواهد نشان مي دهد كه فلوكستين در درمان ديس تايميا، فوبياي اجتماعي، اختلال شخصيت، PMSو افسردگي هاي آتيپك و ساير اختلالا ت طيف OCDقابل مصرف است. مصرف فلوكستين در برگشت وابستگي الكل كنترل كننده بوده و در انزال زودرس و خستگي مزمن نيز تاثير آن گزارش شده است.

 

·        فلوواكسامين

تاثير اين دارو  در درمان MDDبرابر فلوكستين است و در درمان وسواس تاثيري برابر كلومي پرامين دارد. گاهي در مصرف فلوواكسامين افزايش سرفه و سينوزيت ديده مي شود. در بيماران آسمي از نظر تداخل با تئوفيلين با ملاحظه بايد مصرف گردد. تهوع در 40% موارد ديده شده و سر درد نيز در موارد بسياري جزء عوارض آن است.

 

·        پاروكستين

از طرف FDAبراي اختلالاتMDDو OCDو اختلال شخصيت تاييد شده است. از عوارض آن خشكي دهان، يبوست، تاري ديد، احتباس ادرار و خواب آلودگي مي باشد. پاروكستين ممكن است علائم اكستراپيرميدال را تشديد كند. در مورد فوبياي اجتماعي،OCD ، انزال زودرس نيز موثر گزارش گردیده  است.

 

·        سرترالين

توسط FDAبراي اختلال MDDو OCDو اختلالات شخصيت تاييد شده است.سر ترالين در درمان ديس تايمي، پانيك، PMS، افسردگي پس از زايمان، PTSDو انزال زودرس موثر گزارش گرديده است. اسهال ناشي از سر ترالين شايع تر از فلوكستين و پاروكستين است و سبب تهوع مي گردد. 15% بيماران مصرف سرترالين را به علت عوارض قطع مي نمايند.

 

·        سيتالوپرام

توسط FDAبراي اختلالات ديس تايمي، افسردگي و اختلالات اضطرابي تاييد شده است. داروي مطمئني از نظر عوارض كليوي و كبدي است. سيتالوپرام هيچگونه عارضه اي در بيماري قلبي و عروقي و تنفسي نداشته و شايد يكي از بهترين درمان ها در افسردگي همراه با ساير بيماري هاي جسمي است. بخصوص در افراد مسن خوب تحمل گرديده و داراي حداقل عوارض مي باشد.

 

·        ترازودون

در اختلالات اضطرابي، حملات پانيك، اختلال وسواسي اجباري و در درمان بيخوابي موثر بوده است. ساير موارد مصرف ترازودون اختلال PTSD، اختلال پانيك و افسردگي با علائم واضح اضطرابي است. از عوارض اين دارو ناراحتي معده است.

 

·        نفازودون

موارد مصرف آن در افسردگي متوسط، ملانكولي، افسردگي همراه با اضطراب، اختلال پانيك، ملال قبل از قاعدگي و دردهاي مزمن مي باشد. نفازودون و ترازودون در بين ضدافسردگي ها از نظر اينكه خواب REMرا افزايش داده و تداوم خواب را بهبود مي بخشد بي نظيرند. نفازودون بخاطر افت قابل ملاحظه در فشارخون، در افراد داراي بيماري قلبي_عروقي و سكته هاي مغزي بايد با ملاحظه مصرف شود.

 

·        ميرتازاپين

اين دارودر افسردگي همرا با اضطراب و افسردگي هاي با آشفتگي هاي شناختي موثر است. از عوارض شايع آن خواب آلودگي، خشكي دهان و يبوست مي باشد.

 

SSNRI(مهار كننده های توأم بازجذب سروتونين و نورا پي نفرين )

·        ونلافاكسين

شروع اثر زودتر داشته است و اثر بخشي آشكار در افسردگان وخيم مهار كننده غير انتقالي بازجذب سروتونين، نوراپي نفرين و دپامين بوده و در بيماران افسرده شديد و ماليخوليايي اثرات آن بهتر از ايمي پرامين و فلوكستين گزارش شده است. عوارض آن تهوع، خواب آلودگي، خشكي دهان، سرگيجه و يبوست و .... بوده است. يكي از نگراني هاي مصرف آن افزايش فشارخون در دوزهاي بالاي درماني است.

 

·        بوپروپيون

در سال 1985 به عنوان ضدافسردگي و در سال 1996 به عنوان داروي موثر برترك سيگار توسط FDAتاييد شده است. بوپروپيون در بين داروهاي موجود از نظر عوارض كم به عنوان ضدافسردگي بي نظير است و از اينكه مهار هاي جنسي نيز ايجاد نمي كند داروي مهمي است. همچنين به عنوان يك داروي محرك كم خطر مثال زدني است. يكي از موارد مصرف اين دارو امروزه در افسردگي هاي راجعه و افسردگي هاي مقاوم است. از عوارض مهم اين دارو يكي حملات صرع است كه در دوزهاي ضدافسردگي در صورت رعايت مقادير دارو قابل اغماض است.ساير عوارض بوپروپيون مي توان از بي قراري، بي خوابي، كانفوژن، دليريوم و سايكوز را نام برد. از نظر نداشتن عوارض جنسي در بيماران افسرده با مشكلات جنسي انتخاب اول است و بيش از آنكه مانند ساير ضدافسردگي ها افزايش اشتها دهد باعث كاهش آن مي شود. عمده مصرف آن در بيماران MDDبوده و در BMDامكان شيفت به طرف مانيا وجود دارد. جهت جلوگيري از اين پديده مصرف كنترل كننده هاي خلقي در بيماران با اين زمينه الزامي است. به علت اثرات بوپروپيون بر روي دوپامين، احتمال تحريك پسيكوز وجود دارد. از اين دارو در درمان ADHDكودكان و بزرگسالان نيز استفاده گرديده كه به اندازه ريتالين موثر گزارش شده است ولي باعث تشديد تيك ها در بيماران با زمينه ADHDو توره گرديده است. اثرات تحريكي آن باعث مصرف اين دارو در سندرم خستگي مزمن شده است.

 

·        ربوكستين

ربو کستین داروي موثر در بيماري افسردگی  و کنترل آثار طولانی مدت آن است . در بیماری  پانيك نيز موثر گزارش شده و در علائم فوبيك و اضطراب انتظار نیز مورد مصرف است. آثار آنتي كولينرژيكي كمتری داشته  و عوارض خواب آلودگي و آژيتاسيون و اضطراب كمتري از آن گزارش شده ،عوارض قلبي_عروقي نداشته و درصد كمي از مصرف كنندگان عوارض جنسي گزارش نموده اند.

 

داروهای ضد جنون ( آنتي سايكو تيك ها )

·        آنتاگونیست های گیرنده دپامین

به هشت گروه تقسیم می گردند : فنوتیازین ها، دی بنزوکسازپین، تیوگزانتین ها، دی هیدروایندول، بوتیروفنن، دی فنیل بوتیل پیپریدین، بنزامید، بنزیسوکسازل.

موارد استفاده داروهای ضدجنون: اسکیزوفرنیا، مانیک، افسردگی پسیکوتیک، اسکیزوافکتیو و اختلال هذیانی، شخصیت های مرزی و سایکوزهای گذرا، پسیکوزهای ناشی از سوء مصرف مواد و داروها، دمانس آلزهایمر و پسیکوزهای ناشی از تومور مغزی، اختلالات حرکتی(اگره هانتیگتون-اختلال تیک و ...)، اختلال درد مزمن-تهوع و سکسکه و خارش.

عوارض جانبی ضدجنون ها: عوارض قلبی، سقوط فشارخون وضعیتی، عوارض آنتی کولینرژیکی محیطی و مرکزی، عوارض غددی و عوارض غددی جنسی، عوارض پوستی، عوارض خونی، عوارض چشمی، عوارض کبدی و صفراوی، مسمویت و خودکشی، عوارض نامطلوب حرکتی (از جمله دیستونی حاد، پارکینسون، آکاتژیای حادو ..، عوارض تشنج زا، عوارض چاقی، عوارض سستی و خواب آوری.

·        كلوزاپين (ضدجنون و آنتاگونيست هاي سروتونين_دوپامين)

کلوزاپین در سال هاي 1990 به بعد به عنوان يكي از موثر ترين داروهاي ضدجنون در بيماران اسكيزوفرني كه به درمان هاي كلاسيك آنتي سايكوتيك ها جواب نداده و  یا عوارض آنها برايشان قابل تحمل نبوده شناخته و معرفي شدو سازمان نظارت بر مصرف دارو در آمريكا با شرط انجام آزمايشات هماتولوژيك هفتگي براي جلوگيري از عارضه خطرناك 1 تا 2% آگرانولوستيوز مصرف آن را بلامانع اعلام نمود.

موارد مصرف كلوزاپين: درروانپریشی های مقاوم به درمان که حداقل با اقدام به درمان با چندین آنتی سایکوتیک  کلاسیک مقاومت نشان داده و پاسخ نداده اند کلوزاپین در طیف وسیعی موثرتر از سایر آنتی سایکوتیک ها شناخته شده است .از موارد مصرف دیگر در اختلال خلقي دو قطبي I، در بيماران اسكيزوافكتيو و در اختلال شخصيت مرزي موثر گزارش گردیده و در بيماران پاركينسون که دچار سايكوزمی شوند داروی انتخابی است.

عوارض شايع كلوزاپين: خواب آلودگي، سرگيجه، يبوست، تهوع، تعريق، خشكي دهان، احتباس ادرار، لرزش، تب، چاقي، تشنج و بيقراري.

·        ریسپریدون

برای درمان اختلالات روانپریشانه، کاهش دهنده علائم مثبت اسکیزوفرنی و تا حدودی موثر بر علائم منفی و موثر در  درمان اختلال اسکیزوافکتیو.  مصرف ریسپیریدون اختلال اوتیستیک،درمان کمکی یا تنها برای  اختلال مانیا، افسردگی سایکوتیک و سایکوزهای اسکیزوفرنی و اسکیزو افکتیو است . در موارد محدودتری در اختلال وسواس، آنسفالوپاتی ناشی از ایدز، شخصیت مرزی، اختلال توره، بیماری هانتیگتون و پارکینسون کاربرد درمانی داشته

عوارض مصرف ریسپریدون: خواب آلودگی، سرگیجه، تهوع، پرحرکتی، تشنج، سنکوپ، افزایش وزن، اختلال اورگاسم، افزایش رنگینه های پوست.

·        اولانزاپين

داروي موثر بر اختلالات روانپريشي بوده و توسط FADبراي اسكيزوفرن هاي با علائم مثبت و منفي و اسكيزوفرن هاي مقاوم به درمان موثر شناخته شده است. خواص ضداضطراب و ضدافسردگي داشته و در حمله اول سايكوز موثرتر از حملات مزمن است.

 

عوارض مصرف اولانزاژين: خواب آلودگي، سرگيجه، ، افزايش وزن و چاقيو... که افزایش وزن و چاقی ارتباط چشمگیری با اولانزاپین داشته است.

 

·        كوئتياپين

موثر بر انواع سايكوزهاو موثر در رفع علائم منفي و مو ثر در بيماران سايكوتيك مزمن با عوارض كم مانند خواب آلودگي، افت فشار خون، افزايش وزن.

 

·        زيپراسيدون

در درمان سايكوز، افسردگي، اضطراب، اسكيزوفرني و اسكيزوافكتيو موثراست.

 

·        آمانتادین

یک داروی ضدویروس آنفولانزا A2 می باشد که بر روی علائم پارکینسون و اختلالات حرکتی ناشی از نورولیپتیک ها موثر است.

موارد مصرف آمانتادین: پارکینسون ناشی از داروها، سندرم پوزه خرگوش، رژیدیتی و لرزش، آکاتژیای حاد ناشی از داروهای ضد جنون.

عوارض مصرف آمانتادین: اختلال شناختی و اختلال حافظه، سرگیجه، بی خوابی، اختلال توجه بی قراری و اضطراب و آتاکسی و لکه های پوستی.

 

داروهای تنظیم کننده خلق

·        لیتیوم

اثرات ليتيوم بر اعضای مختلف بدن، مانع ترشح هورمون تیروئید و باعث کم کاری قابل برگشت تیروئید می شود. در افراد مستعد به بلوک قلبی، عملکرد سینوسی را مختل کرده و باعث وقفه قلبی می گردد. قدرت کلیه را برای غلیظ کردن ادرار کاهش داده و ممکن است از عوارض ماندگار  آن باشد.

موارد استفاده لیتیوم: اختلال دوقطبی I، ایپزودهای افسردگی اساسی، درمان نگاهدارنده بیماری دوقطبی، اختلال افسردگی اساسی، اختلال اسکیزوفرنی و پرخاشگری، اختلال اسکیزوافکتیو،

عوارض لیتیوم: عوارض گوارشی ،عوارض قلبی،عوارض پوستی و مسمومیت با مقادیر زیاد لیتیوم 

·        کاربامازپین

داروي انتخابي و موثر در صرع تامپورال وانواع درد عصب سه قلو، ودر روانپزشكي به عنوان داروي دوم در كنترل فركانس هاي بيماري خلقي دوقطبي Iو كنترل حملات حاد شيدايي تاثير چشمگيري داشته است.

موارد مصرف کاربامازپین: اختلال دوقطبی I، افسردگی اساسی، اسکیزوفرنیا و اسکیزوافکتیو، اختلال کنترل تکانه.

عوارض کاربامازپین: عوارض خونی ، عوارض کبدی و صفراوی ، عوارض گوارشی ، عوارض عصبی ،عوارض پوستی و قلبی.

·        والپروات

یکی از داروهاي موثر در انواعی از  صرع معرفی می گرددو در سالهای اخیر پس از لیتیوم داروی خط دوم  در حد کاربامازپین جهت كنترل حملات اختلال خلقي دوقطبيIمصرف مي شود.

موارد مصرف والپروات: اختلال دوقطبيIو گزارشات مکرر   از  تاثير نسبي سديم والپروات در  بیماریهای مختلف  مانند  اختلال پانيك، PTSD، بولیمیا، ترک الکل داده شده است.

عوارض دارویی والپروات: عوارض گوارشی ، عوارض عصبی ،عوارض کبدی و خونی.

 

·        گاباپنتین

از داروهای نسبتا جدید ضدصرع بوده که در سال 1993 مورد تایید FADقرار گرفت. گاباپنتین باعث بهبود خلق گردیده و کیفیت زندگی را نیز بهتر می گرداند.

شایع ترین عوارض آن خواب آلودگی، آتاکسی و گیجی است.

 

·        لاموتریژین

برای درمان مانیا و افسردگی  موثر است .  هنچنین گزارش گردیده لاموتریژین در درمان مانیا و افسردگی در وضعیت ترکیبی و دوره های تند موثر بوده و در درمان نگاهدارنده نیز موثر است و در  درمان افسردگی در ظرف3  هفته بهبودی چشمگیر ی مشاهده شده است. از موارد دیگر مصرف آن درمان سایکوز هنگام تشنج است.

از عوارض آن بیخوابی، سرگیجه، آتاکسی، دوبینی و تاری دید است.

 

·        توپیرامیت

خاصیت ضد صرع دارد  . در گزارشات متفاوتی اثر آن را روی اختلالات دو قطبی مفید توصیف نموده و افراد مورد مطالعه معمولا دوقطبی های مقاوم به درمان بوده که به درمان های رایج جواب نداده اند.

داروهای  مورد استفاده در ترک مواد افیونی

اعتیاد : مجموعا به وابستگی روانی، جسمانی و یا تحملی اطلاق می شود که پس از مصرف درازمدت مواد افیونی بروز می کند. مواد شبه افیونی رایج عبارتند از : هروئین، هیدرومورفون،کدئین، مپریدین، بوتورفانول و هیدرو کنون. لازم به ذکر است سالانه حدود 2/6 میلیون نفر آمریکایی از داروهای ضددرد به دلایل غیرطبی استفاده می کنند و بیش از 3 میلیون نفر در آمریکا هروئین مصرف می کنند.

·        کلونیدین

از آگونیست های گیرنده آدرنرژیک بوده و از جمله داروهای پذیرفته شده جهت کنترل و کاهش فشارخون می باشد که در روانپزشکی مصارف عمده آن جهت ترک مواد افیونی و مشتقات دیگر مورفینی است.

موارد مصرف در روانپزشکی:

ترک اعتیاد : کلونیدین در ترک مواد افیونی باعث کاهش علایم اتونومیک ترک مانند گشادی مردمک،عرق ریزی ، آبریزش دهان و بینی و افزایش فشار خون گردیده ولی برعلایم سایکولوژیکال مواد تاثیری نداشته است.

سایر اختلالات روانپزشکی: در درمان تورت گاه بجای هالوپریدول برای کاهش عوارض از کلونیدین استفاده می کنند و در سایر بیماری های اضطرابی مانند هراس ، فوبی ، وسواس اجبار و اضطراب منتشر و گاه در ترک سیگار و اختلال مصرف گردیده  

 

عوارض کلونیدین: خشکی دهان، احساس خستگی، تهوع، سرگیجه، یبوست، کاهش فشار خون، بیخوابی، افسردگی، کابوس و توهمات.

 

·        متادون

از درمان های اختصاصی ترک مواد مخدر افیونی و مسمومیت زدایی مواد و درمان نگاهدارنده ترک اعتیاد می باشد. متادون در سم زدایی کوتاه مدت (7 تا 30 روزه)، سم زدایی طولانی مدت (180 روزه) و درمان نگاهدارنده بیش از (180 روزه) افراد وابسته به مواد شبه افیونی به کار می رود. برای این منظور متادون فقط  در درمانگاه های خاص به نام مراکز درمان نگهدارنده با متادون MMTPSو بیمارستان ها و زندان قابل وصول است.

فواید ثبت نام در برنامه متادون :

1-     خطر مرگ را تا 70% کاهش می دهد.

2-     احتمال ارتکاب اعمال مجرمانه را کم می کند.

3-     درمان نگهدارنده با متادون اغلب بایستی در تمام طول عمر ادامه یابد.

4-     سبب کاهش مصرف غیرقانونی مواد شبه افیونی و سایر موارد مورد سوء مصرف می شود.

5-  خطر ابتلا به تمام بیماری های عفونی و از همه مهم تر HIVو هپاتیت Aو Bرا کاهش می دهد.

موارد مصرف متادون: ترک مواد افیونی کوتاه مدت 1 ماهه و  یا ترک های طولانی مدت 6 ماهه با درمان نگاهدارنده و همچنین برای  ترک سوء مصرف الکل، بنزودیازپین ها، کوکائین و ماری جوانانیز مصرف می شود.

عوارض متادون: اسپاسم مجاری صفراوی، کولیک روده، احتباس ادراری، تعریق، بی نظمی خواب، عادت ماهیانه نامنظم، کاهش لیبیدو، یبوست، قرمزی پوست و خارش.

·        نالترکسون

·    نالترکسون آنتاگونیست خالص مواد شبه افیونی است. از داروهای موفق جهت رهایی بیمار از علائم ترک مواد شبه افیونی، افیونی و الکل است و از خصوصیات آن کاهش ولع افراد مصرف کننده مواد است و صرفا احساس درون ذهنی نشئه را که موجب  سومصرف مجدد ماده می گردد را برطرف می کند. نالترکسون باید با احتیاط مصرف و شروع گرددچون ممکن است باعث واکنش های حاد ترک مانند اسهال و استفراغ شدید و کم آبی مرگبار بدن گردد. به این دلیل مصرف نالترکسون خطر سوء مصرف مجدد مواد را کاهش داده در صورتی که این درمان توام با برنامه ای رفتاری باشد. عوامل توفیق در این درمان عبارت است از : انگیزه بالا، متاهل بودن، شاغل بودن و حمایت قوی خانوادگی و اجتماعی. مطمئن ترین زمان شروع نالترکسون معمولا 7 تا 10 روز پس از آخرین مصرف مواد افیونی و شبه افیونی است.

 

·        بوپرونورفین

اثر ضددردی آن 25 تا 40 برابر مورفین می باشد. به عنوان جانشینی برای متادون و همچنین برای درمان نگاهدارنده در سم زدایی از اپیوئیدها و کوکائین مورد مصرف است. این دارو وابستگی فیزیکی کمتری نسبت به سایر نارکوتیک ها داشته و عوارض مصرف آن گاهی کاهش فشارخون، گیجی، خواب آلودگی و تهوع می باشد و موارد احتیاط مصرف آن عبارتست از : نارسائی تنفسی، نارسایی حاد کلیه، هیپوتیروئیدی،هیپرتروفی پروستات.

داروهای محرک مغزی روانی (سمپاتومیمتیک ها)

این گروه از داروها بخاطر اثراتی که بر آزاد سازی دوپامین مغزی داشته و در بسیاری از بیماری های روانپزشکی کودک مانند کاهش توجه و تمرکز، کودکان بیش فعال و هیپراکتیو اثرات چشمگیری نشان داده است از طرف سازمان دارو وغذای آمریکا از 1952 به بعد مجاز برای مصرف دانسته شده و در کشور ما نیز چند نوع آن تحت پوشش  داروهای حفاظت شده وزارت بهداشت قابل دسترس برای موارد مجاز می باشد. اولین داروی این گروه و قدیمی ترین آن دکستروآمفتامین و آمفتامین بوده و پس از آن متیل فنیدیت و پمولین به این گروه اضافه گردید.  

موارد استفاده درمانی سمپاتومیمتیک ها: نارکولپسی ،اختلال کاهش توجه و تمرکز همراه با پرفعالیتی، اختلال افسردگی مقاوم به درمان های رایج بخصوص افسردگی سالمندان.

عوارض دارویی سمپاتومیمتیک ها: سمپاتومیمتیک ها ممکن است باعث  وخامت گلوکوم، بالا رفتن فشارخون و عوارض قلبی و عروقی گردند و از مصرف آن در اختلالات اضطرابی و پسیکوتیک باید خودداری نمود . از عوارض رایج که به ماهیت دارو وابسته است ایجاد اضطراب ، بیخوابی و کاهش اشتها می باشد . ندرتا ممکن است باعث  تشدید تیک های عصبی و علائم تورت گردند. سایر عوارض این داروها شامل خشکی دهان، گشادی مردمک چشم، دندان قروچه بوده که مانعی یرای ادامه دارو نخواهد بود . در مصرف دراز مدت و دوز بالای ریتالین و آمفتامین احتمالا بروز پسیکوزهای پارانوییدی وجود دارد .

 

دیگر داروهای موثر در روانپزشکی

·        دانترولن

داروي شل كننده مستقيم عضلات و استخوان بندي بوده كه مصارف آن در روانپزشكي بخصوص در درمان سندرم بدخيم نورولپتيك ها و كاتاتوني و سندرم سروتونرژيك شناخته شده است.

عوارض دانترولن عبارتند از: ضعف عضلات، خواب آلودگي، سرگيجه، منگي، تهوع، اسهال، خستگي، اختلال تكلم، سردرد، اختلال بينايي، هپاتيت، تشنج.

ديسولفيرام

جهت درمان وابستگي به الكل و پس از آن جلوگيري از مصرف مجدد الكل مورد تجويز است.

يوهمبين

يك آنتاگونيست گيرنده آدرنرژيك است كه هم جهت درمان اختلالات عملكرد جنسي نامشخص و هم ناشي از دارو در مردان مصرف مي شود.موارد استفاده يوهمبين در روانپزشكي به عنوان درمان ناتواني نعوظي عضوي و روانشناختي مردان است كه احتمالا اثر آن بر سلسله اعصاب محيطي اتونوميك است.

سيلدنافيل

سیلد نافیل در 1992 ساخته شد كه در درمان ناتواني جنسي مردان موثر بوده و منجر به نعوظ آلت تناسلي مي گردد. اولين بار براي كساني كه حداقل 3 سال دچار ناتواني جنسي بوده و بيش از اين تحمل آن را نداشتند تجويز مي گرديد و در حال حاضر در آمریکا روزانه10000 سخه از آن تجویز می گردد که یکی از پر مصرف ترین داروها در طول 27  اسال اخیر تجارت دارویی آمریکا است. بعضي از پزشكان معتقدند كه اين دارو حتي مي تواند در پاسخ جنسي خانم ها بخصوص پس از يائسگي موثر واقع گردد.

موارد مصرف سيلدنافيل : سیلد نافیل در گروه کثیری از بیماران که به علل گوناگون دچار ناتوانی جنسی شدند موثر است .این گروه عبارتند از: ناتواني هاي عروقي، ناتواني هاي ناشي از بيماري هاي عروق محيطي، فشارخون، ديابت، افسردگي، عمل باي پس قلب، صدمه نخاع، مصرف داروهاي ضدفشارخون، ضدافسردگي و ضدروانپريشي.

عوارض مصرف سيلدنافيل : گرگرفتگي، سردرد، احتقان بيني، سوزش دل، مشكلات بينايي در ديد آبي رنگ، سنكوپ كامل.

 

تذکرات ضروری است که باید همیشه درباره ی داروها رعایت شود:

1-     اکیداٌ از خود درمانی احتراز کنید.

2-     از درمان دیگران بپرهیزید.

3-     داروی تجویز شده از سوی پزشک معالج را دقیقاٌ طبق دستور مصرف کنید.

4-     به هر دلیل از قطع ناگهانی دارو اجتناب کنید و در صورت احساس هرگونه عارضه ای با پزشک مشورت کنید.

       5-از تکرار داروی تجویز شده بدون اجازه ی پزشک جداٌ خودداری کنید

 

"خلاصه داروها "

 

دارو هاي رايج

موارد مصرف

عوارض شايع

 

آنتي هيستامين

ضداضطراب،خواب آور

 

خواب آلودگي،سرگيجه

ضدافسردگي چند حلقه اي

افسردگي اساسي،هراس ،اضطراب فراگير،وسواس جبري

خشكي دهان،يبوست تاري ديد

فلوكستين

OCD،MDD،فوبي اجتماعي ،اختلال شخصيت

خاصیت تحریکی ، کاهش وزن

 

ريسپريدون

 

اختلال روان پريشانه، اسكيزوفرني،اسكيزوافكتيو

خواب آلودگي، سرگيجه، تهوع،تشنج

آمانتادين

لرزش،رژيديته،آكاتژياي حاد،پاركينسون

اختلال شناختي و حافظه،سرگيجه، بي خوابي

ليتيوم

اختلال دوقطبيI،افسردگي اساسي،اسكيزوفرني،پرخاشگري

تهوع،اسهال،پرادراري،پرنوشي،عوارض قلبي،كم كاري تيروئيد

متادون

ترك موادمخدر افيوني،مسموميت زدايي مواد

احتباس ادراري، تعريق، يبوست،اختلال خواب،خارش

آمفتامين

ناركولپسي،اختلال كاهش توجه و تمركز همراه با پرفعاليتي،افسردگي مقاوم به درمان

ايجاد اضطراب، بيخوابي، كاهش اشتها

دانترولن

شل كننده مستقيم عضلات و استخوان بندي،كاتاتوني

خواب آلودگي،سرگيجه، تهوع،اسهال

 

منابع:

آذر،ماهیار . نوحی ،سیما.داروهای رایج روانپزشکی ،ویرایش دوم ، انتشارات ارجمند،سال1386

 

            New.ir  www.salamat

عنوان
 
عنوان
 
نظرسنجی
شعار بهداشتي امسال بر چه موضوعي تاكيد دارد؟

تهديد مقاومت دارويي
پیشگیری از بیماری دیابت
سلامت مادران و كودكان
سلامت رواني و اجتماعي

مدیریت منابع
معاونت توسعه مدیریت و منابع
وزارت بهداشت
دبیرخانه کمیته نظام پیشنهادات
9934945 : کل بازدید 1047 : بازدید امروز 0.45 : زمان بارگزاری صفحه 27209 : بازدید این صفحه 26 : بازدیدکنندگان آنلاين